De architectuur van de welvaartsstaat opnieuw bekeken. Herziene en geactualiseerde uitgave onder leiding van Bea Cantillon. / Recensies / Politics.be

Advertentie

De architectuur van de welvaartsstaat opnieuw bekeken. Herziene en geactualiseerde uitgave onder leiding van Bea Cantillon.

“De architectuur van de welvaartsstaat opnieuw bekeken” verscheen voor het eerst in 2001 en kan gezien worden als het wetenschappelijke en sociaal-politieke testament van de in 2002 overleden professor emeritus Herman Deleeck. In België wordt hij algemeen erkend als de pionier van de studie van de welvaartsstaat. De heruitgave staat onder leiding van professor Bea Cantillon, de opvolgster van Deleeck in het Centrum voor Sociaal Beleid (Universiteit Antwerpen). Het originele boek werd volledig behouden, maar de data en empirische gegevens werden geactualiseerd.

In het eerste deel van het boek beschrijft Deleeck uitgebreid het ontstaan en de evolutie van de welvaartsstaat in België. Hij concludeert dat het land een hoog peil van welvaart en welzijn bereikt heeft maar begrijpt de crisis van de naoorlogse welvaartsstaat vanaf de jaren 1970 niet. Het tweede hoofdstuk van het boek is aan deze crisis gewijd. Wat de ‘crisis’ wordt genoemd zijn natuurlijke en dus onvermijdelijke economische en demografische ontwikkelingen zoals de veroudering van de bevolking en de gevolgen op de toekomst van de pensioenen of de ontwikkelingen op het vlak van werkgelegenheid en werkloosheid of nog de blijkbaar onomkeerbare groei van de sociale uitgaven. Ondanks deze ontwikkelingen blijft de welvaartsstaat onverminderd verder draaien. Niet deze ontwikkelingen vormen het probleem, maar het feit dat de traditionele architectuur van de welvaartsstaat niet is aangepast. In de volgende delen van het boek schenkt de auteur ruime aandacht aan de sociale organisatie van de welvaartsstaat. Hij belicht het Belgische overlegmodel en bespreekt de moeilijkheden dat dit model ondervindt. Hij heeft ook aandacht voor de belangrijkste sectoren van het sociaal en het welzijnsbeleid (o.a. onderwijs, sociale huisvesting, gehandicaptenzorg), inkomensverdeling en armoede. Het boek sluit af met een overzicht van de ontwikkeling van het socialezekerheidsbeleid van 1944 tot 2000.

Het boek is een aanrader voor wie op zoek is naar een naslagwerk over de sociale organisatie van het naoorlogse België. Het is daarnaast interessant omdat het een weergave is van een gedachtegoed dat ook vandaag nog een belangrijke invloed uitoefent op het sociale beleid. Het vlot geschreven betoog wordt ondersteund met voetnoten, een bibliografie, en veel tabellen en grafieken.

Ondanks de grote aanwezigheid van empirische data vinden we in het boek geen cijfermateriaal over pakweg de over de jaren heen verminderde arbeidsduur, die ook een grote rol speelt in het verhaal over werkgelegenheid en werkloosheid. Ook in het hoofdstuk over de vergrijzing heeft Deleeck geen oog voor de verdeling van de maatschappelijke rijkdom tussen kapitaal en arbeid, rijk en arm. Daarom geeft hij kritiekloos steun aan scenario’s van het Planbureau die weliswaar de wettelijke pensioenen “betaalbaar” houden, maar dit doen ten koste van een reële verarming van het gros van de toekomstige gepensioneerden indien zij moeten terugvallen op enkel de eerste pensioenpijler. Tenslotte schenkt Deleeck in zijn met cijfers doorspekt boek geen aandacht aan hoe de mensen leven en werken.

De situatie op de werkvloer, arbeidsintensiteit, stress, onzekere arbeidscontracten, flexibiliteit,... Het is allemaal één grote blinde vlek voor Herman Deleeck. Hij is erin geslaagd een boek te schrijven over de welvaartsstaat zonder het te hebben over het hart van de arbeidsrelatie. Deleeck is gefixeerd op de sociale uitkeringen en de mensen die er van afhankelijk zijn en kijkt veel minder naar de beleving van de mensen.

Bij het doorbladeren van het boek verwachtte ik op het einde een stevig hoofdstuk over de Europese Unie (EU). Dat kwam er echter niet. Hier en daar wordt in de loop van het boek wel verwezen naar de rol van de EU, maar slechts zeer sporadisch en terloops. Is het omdat de EU strikt genomen geen zeggenschap heeft over de sociale zekerheid? De Unie bepaalt wel het monetaire, fiscale en economisch kader waarbinnen de sociale zekerheid zich ontwikkelt!

Mijn oordeel na lezing is tweeledig: enerzijds vind ik het een duidelijk en volledig naslagwerk over de Belgische welvaartsstaat, anderzijds is het geen handleiding om ons sociaal zekerheidssysteem te herzien. Ik zocht vruchteloos naar de beleving van de kleine man die de welvaartsstaat ondergaat.