Mythe, riten en hun toekomst / Recensies / Politics.be

Advertentie

Mythe, riten en hun toekomst

“Mythe, riten en hun toekomst” is een dun boekje, met toch veel theoretische achtergrond. De auteur, Valeer Neckebrouck, een antropoloog, citeert vele andere antropologen en sociologen. Hij start met een poging om rite en mythe te definiëren. Iedere antropoloog heeft blijkbaar zijn eigen definitie op basis van zijn empirie.

In de volgende hoofdstukken wil de auteur het verband weergeven tussen het ritueel en de mythe. Daar zijn er ook verschillende sociale theorieën rond. Sommige auteurs beweren dat het ritueel er eerst was, anderen de mythe, nog anderen menen dat we ze niet los van elkaar kunnen zien.

Neckebrouck verwijst naar de grote denkers: Durkheim, Malinowsky, Merton, Smith, en hun mening over religie. Achtereenvolgens bespreekt hij dan ook de verschillende theorieën die er zijn rond religie. Religie kan functioneel zijn, heeft een verklarende functie. Andere sociologen menen dat men religie ook bij dieren kan waarnemen en dat het dus inherent is aan ieder levend wezen. Tylers evolutietheorieën komen uitvoerig aan bod. Ook het positivisme van Comte wil een verklaring geven voor religie. Religie, rites en mythes zijn volgens die auteurs primitief en op uitsterven. In onze hedendaagse maatschappij is er dus meer plaats voor wetenschap, rationaliteit en positivisme.

Als besluit geeft de auteur een visie over de toekomst van religie. Verschillende hedendaagse auteurs menen dat wetenschap en religie inherent zijn aan de mens en mogelijk zelfs complementair. De wetenschap zelf is niet altijd rationeel. De Big Bang theorie is niet bewezen en berust dus niet op empirie, bijgevolg kunnen we dit dan ook niet puur wetenschappelijk noemen. Neurologisch gezien bezit de rechterhersenhelft de meer wetenschappelijke kant, de linkerkant behandelt de taal, religie, gevoelens.

We kunnen dus geen wereld en geen mens bedenken die niet religieus is. In alle maatschappijen en tijden zijn er al atheïsten geweest, maar ook die bezitten gevoelens, kunnen in mythen geloven. Sommige sociologen menen dat iedere herhalende handeling zoals naar een voetbalmatch gaan als supporter, rituele activiteiten zijn. Het zorgt voor groepscohesie, heeft dus een bindende factor. Religie betekent namelijk binden. Op korte termijn kunnen we de religie niet uit onze maatschappij denken. De auteur sluit het boek dus af vol hoop voor de gelovige.

Het boek staat vol citaten en sociale theorieën. Voor een lezer met sociologische achtergrond is het leesbaar, maar voor een leek zijn de vakspecifieke termen niet eenvoudig. Toch doet de auteur moeite om de theorieën volledig uit te leggen. In zekere zin is het ook een historisch werk. De auteur overloopt het denken over religie vanaf de eerste sociologische en antropologische theorieën geformuleerd door Verlichte denkers zoals Comte en Tyler. Hoewel een verwachting uitspreken over het geloof niet echt een wetenschappelijke discipline is en niet echt in de macht ligt van de auteur, probeert hij toch een korte termijn perspectief van de religie, de mythe en de rituelen te geven.

Neckebrouck is doctor in de sociale en culturele antropologie aan de KULeuven en priester. Hij is vooral gespecialiseerd in religie in andere culturen.