Nieuw land in zicht - Sociaaldemocratisch kompas voor de 21ste eeuw / Recensies / Politics.be

Advertentie

Nieuw land in zicht - Sociaaldemocratisch kompas voor de 21ste eeuw

Nieuw land in zicht - Sociaaldemocratisch kompas voor de 21ste eeuw Drie wereldsystemen - het financiële systeem, de wereldeconomie en het wereldecosysteem - zijn fundamenteel ontregeld en botsen met elkaar. De aard en de omvang van deze crisissen zorgen er voor dat we er niet zomaar kunnen ‘uitgroeien’. Voortplaveien van het klassieke en ouderwetse groeipad leidt ons niet uit de tunnel, maar rijdt ons alleen verder vast. Vertrekkende vanuit deze inzichten schreef Bart Martens, biochemisch ingenieur en milieudeskundige, tevens Vlaams volksvertegenwoordiger en senator voor sp.a, het boek ‘Nieuw land in zicht’. Hij was jarenlang het gezicht van de Bond Beter Leefmilieu en maant de sociaal-democraten aan om zich samen te scharen achter een nieuwe wereldorde die inclusiever, socialer en duurzamer moet zijn.

Het boek ‘Nieuw land in zicht’ van Bart Martens, wordt opgebouwd naar het beeld van het schilderij “Het vlot van Medusa” van Théodore Géricault. Het zwalpend schip maakt een allusie op de wereldwijde crisis die begon met de crisis van het financiële systeem. Maar nog voor het bergaf begon te gaan, slaagde de wereldeconomie er niet in miljarden wereldburgers uit de armoede te tillen. En op die ene wereldbol geraakt onze klimaatregeling grondig in de war en neemt de biodiversiteit zienderogen af, onze natuurlijke levensverzekering zoals de auteur aangeeft. Hij omschrijft de drie wereldsystemen dan ook als “omvattend” en “verweven”, zodoende dat effecten in één systeem grondige verstoringen in de andere twee veroorzaken.

Het Schip

Het ‘Medusa-schip’ maakt een analyse van de systeemfouten die in het huidig bestel met zijn drie wereldsystemen vervat zitten. Het zijn de constructiefouten die het schip van de nationale welvaartsstaat aan het zinken brengen. Bart Martens durft aldus te spreken van ‘De clash der systemen’. Economische wetmatigheden, sociale vooronderstellingen en institutionele uitgangspunten waarop onze maatschappij werd gebouwd, blijken sterke mankementen en onbedoelde neveneffecten te vertonen. Ze zijn onlosmakelijk verweven en komen voortdurend met elkaar in botsing. De milieucrisis vertoont effecten die niet meer afwentelbaar zijn en groots! Hierbij verwijst de auteur naar voormalig Wereldbank-econoom Sir Nicolas Stern, die becijferde dat een verder opwarmen van de aarde een economische kost oplevert in de grootteorde van 5 tot 20 % van het BBP. Pavan Sukhdev, topeconoom bij Deutsche Bank, waar de schrijver ook naar refereert, rekende dat de economische kost als gevolg van een verlies aan biodiversiteit en ecosysteemdiensten hoger ligt dan de kost van de huidige economische recessie.
De mens leeft vandaag dus niet alleen van natuur, maar verkwanselt het kapitaal ervan voor de komende generaties. Grondstoffen zijn niet regenereerbaar, dus is het belangrijk er goed mee om te springen. Martens parafraseert de gekende slogan van Bill Clinton “it’s the economy you stupid” in zijn race voor het Witte Huis in 1992, met “it’s the ecology, stupid”.

De kaart

Het tweede deel van het boek, ‘De kaart’, leidt in op de vaststelling van de teloorgang van de nationale welvaartsstaat. We kunnen echter de systeemfouten repareren en het zwalpend schip van nationale welvaartsstaat vlottrekken, op koers naar een nieuwe wereldorde. Nieuwe instrumenten worden in stelling gebracht zoals een mondiaal reservemuntsysteem als alternatief voor de afbrokkelende en systeembedreigende rol van de dollar als reservemunt en een ‘windfallprofittaks’ die oude technologie doet meebetalen voor de ontwikkeling van nieuwe. Een nieuwe institutionele architectuur maakt ruimte voor een krachtdadig globaal bestuur dat uitgaat van een ‘soevereiniteit van de mensheid’ en een gelijk aardeaandeel voor elke wereldburger.
Samen met deze institutionele omwenteling vindt ook een technologisch en cultureel veranderingsproces plaats dat onze oliegebaseerde ontginnings- en verspillingseconomie omvormt tot een duurzame kringloopeconomie die naar elders kan uitgebreid worden en regenereerbaar is in de tijd.

De stuurlui

Het derde en laatste deel, ‘De Stuurlui’, brengt de analyse en inzichten naar de politiek aan. Hier wordt aangegeven hoe de sociaaldemocraten in het bijzonder terug de stuurlui zouden kunnen worden van het vlotgetrokken schip dat koers zet naar de nieuwe wereld. Zoals de sociaaldemocraten tijdens de vorige eeuw de regisseurs waren van de nationale verzorgingsstaat, moeten zij volgens Martens in de 21ste eeuw trachten om het “collectieve willen” te bundelen rond deze nieuwe wereldorde die inclusiever, socialer en duurzamer moet zijn.

Het typische sociaaldemocratisch geloof van auteur ‘Bart Martens’ in de maakbaarheid van de wereld strekt tot optimisme. Het doet dan ook deugd dat inspirerende ideeën voor een sociaal, economisch en ecologisch beleid naar voor worden geschoven voor de dag van morgen. Nieuw land in zicht biedt perspectieven naar de toekomst. Hoewel het boek uitgegeven werd in volle verkiezingstijd, is het boek een aanrader voor wie durft vooruit te denken en luxe durft prijs te geven voor de kinderen van morgen. Op mijn vraag enkele weken terug tijdens een lezing aan de Gentse universiteit of hij er nog iets zou aan toevoegen een jaar na uitgave, antwoordde hij prompt dat het boek nog altijd beantwoord aan zijn kijk op de uitdagingen waarvoor we staan in de wereld en er aldus geen correcties zou doorvoeren aan het boek. Het academische boek is echter wel niet meteen het meest makkelijke om te lezen, wat de auteur tevens erkent, maar biedt een volledig beeld op de uitdagingen waar België en de ganse wereld voor staat. Goed geïnformeerd worden, vergt inspanning!