Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Opinie: Wapenproductie is het probleem!

Verhitte Belgische discussies over de uitvoer van wapens, munitie en militair materiaal en technologie zijn al zo oud als de uitvoer zelf. De Walen hebben FN, de Vlamingen Barco. Het Belgisch militair-industrieel complex (MIC) stelt duizenden mensen te werk en deze bedrijven kunnen nog steeds rekenen op forse overheidsssteun. En dat is een politiek feit. De roomsrode regering viel in 1991 over de export van handwapens naar het Midden-Oosten. Huidig vice-premier Aelvoet stapt op omdat haar geweten blijkt te knagen na een door haar mee goedgekeurde regeringsbeslissing over de export van minimitrailleurs naar Nepal. Een kwestie van ethiek in de politiek of een pleister op een houten been?
Lees dit opiniestuk nu...

Verhitte Belgische discussies over de uitvoer van wapens, munitie en militair materiaal en technologie zijn al zo oud als de uitvoer zelf. De Walen hebben FN, de Vlamingen Barco. Het Belgisch militair-industrieel complex (MIC) stelt duizenden mensen te werk en deze bedrijven kunnen nog steeds rekenen op forse overheidsssteun. En dat is een politiek feit. De roomsrode regering viel in 1991 over de export van handwapens naar het Midden-Oosten. Huidig vice-premier Aelvoet stapt op omdat haar geweten blijkt te knagen na een door haar mee goedgekeurde regeringsbeslissing over de export van minimitrailleurs naar Nepal. Een kwestie van ethiek in de politiek of een pleister op een houten been?

Los van de hypocrisie van haar beslissing is het ontslag van Aelvoet een zoenoffer dat uiteraard niets oplost. Want niet de export van wapens en ander militair materiaal is het probleem, wel de productie. Het is namelijk een illusie te denken dat je militair aanvalsmateriaal kan vervaardigen of compileren zonder dat dat tuig ooit onschuldige slachtoffers zal maken. De ethiek in de buitenlandpolitiek is vaak ver te zoeken. Er zijn helaas nog heel wat landen in de wereld waar democratie, oppositie en het recht op vrije meningsuiting ijdele begrippen zijn. Er zijn dan ook heel wat regimes en oppositiebewegingen voor wie het respect voor de mensenrechten niet op de eerste plaats komt. Het oorlogsrecht wordt dagelijks op verschillende plaatsen geschonden en heel wat landen verkeren in een manifeste of latente burgeroorlog (what’s in a name?).

Maatregelen om de export van wapentuig te beperken en op Europees niveau te uniformiseren zijn op korte termijn een belangrijke maar onvoldoende stap naar een ethisch buitenlands beleid. Zo is onze Belgische wapenwet, die nochtans relatief streng is, niet toepasbaar zonder een aantal objectieve internationale toetsingscriteria. Onze internationale wapenwet uit 1991 stipuleert dat de aanvraag van een export- of doorvoervergunning wordt verworpen indien in het bestemmingsland sprake is van ‘klaarblijkelijke schendingen van de rechten van de mens’. Bovendien wordt ook elke aanvraag verworpen als het land van bestemming ‘het hoofd moet bieden aan zware interne spanningen die van aard zijn om te leiden tot een gewapend conflict’ of als het land in kwestie ‘in een burgeroorlog is verwikkeld’ (art.4).
Maar is Israël in een ‘burgeroorlog’ verwikkeld? Is er in Tibet sprake van de ‘schendingen van de mensenrechten’? Woeden er in India en Pakistan ‘interne spanningen die van aard zijn om te leiden tot een gewapend conflict’?

Wie is in staat om deze complexe vragen te interpreteren? De Belgische minister van Buitenlandse Zaken? Het kernkabinet? Komaan zeg… Behalve Louis Michel zelf, gelooft dat toch geen mens. Een klein land als België, met beperkte diplomatieke omkadering, informatie, gewicht en visie, mist de instrumenten om op de ‘geliefde’ Vlaamse feestdag uniteraal te beslissen waar de conflicthaarden van deze planeet zich situeren. Daarom moet de UNO, de enige politieke instantie die de hele wereld bestrijkt, een permanent geupdate lijst met landen in burgeroorlog, met schendingen van de mensenrechten of een dreigende escalatie opmaken. Ook het begrip ‘burgeroorlog’ moet een duidelijk en algemeen aanvaarde definitie krijgen. Deze ‘blacklist’ kan dienst doen als referentiekader voor de verschillende nationale wapenexportwetten.

Maar nationale wetgeving volstaat uiteraard niet. Hoe kan het dat Duitsland export naar Nepal weigert en dat buurland België wel een licentie uitreikt? Ziet de toestand in Nepal er vanuit Wallonië anders uit dan vanuit Vlaanderen of Duitsland? De Europese gedragscode moet dringend bindend gemaakt worden voor alle EU-lidstaten. Omdat het criterium van de mensenrechten vaak nog te licht weegt, is ook een verstrenging noodzakelijk. Er is een gebrek aan verplichte transparantie bij het afleveren van exportlicenties en de Europese parlementen staan zo goed als allemaal buitenspel. Bij legale wapentraffiek naar niet-conflictgebieden heeft iedereen baat bij een grotere doorzichtigheid. Als alles koosjer verloopt, mag het namelijk bekend zijn welk land afnemer is van welk type wapens en voor welke doeleinden het die denkt nodig te hebben.

Maar het reguleren van de handel in wapentuig is natuurlijk een legitimatie van het fenomeen zelf. Aanvalswapens houden conflicten in stand. Het MIC heeft er alle belang bij dat bloedige strijd ontstaat en blijft duren. De wapenindustrie leeft daarvan en andere bedrijven kunnen profiteren van de opdeling van een land om nadien eventueel nog aan de vetpotten te zitten bij de wederopbouw. Onze huidige internationale economie is te veel een oorlogsindustrie. Enkel de omschakeling naar een internationale vredeseconomie kan ongelukkige beslissingen als die van de Belgische federale regering in de toekomst vermijden. Maar voor de reconversie van de wapenindustrie is natuurlijk politieke moed nodig.

Wij kunnen als Belgen alvast beginnen vegen voor eigen deur. Grote Waalse ethici als Louis Michel en Laurette Onkelinx zullen aan de 2000 werknemers van FN duidelijk moeten maken dat er nog andere economisch rendabele activiteiten bestaan dan het produceren van handwapense en machinegeweren. Wallonië kon/kan daarvoor trouwens rekenen op Europese stimuleringsmaatregelen in het kader van steun aan de prioriteitsregio’s van de Structuurfondsen, de zogenaamde Communautaire Initiatieven. Zo was bijvoorbeeld de doelstelling van het programma KONVER de economische diversificatie van sterk van de wapensector afhankelijke regio’s. Daartoe subsidieerde de Europese Commissie 38% van de totale vrije investeringen noodzakelijk voor enerzijds een omschakeling van de aan de wapenindustrie verbonden economische activiteiten en anderzijds als extra stimulans voor commerciële activiteiten in andere industrietakken, met uitzondering van activiteiten op militair gebied. De resterende 62% van de investeringen was voor rekening van de regionale overheid en openbare en particuliere instellingen. Wat gebeurde er in de Euregio Maas-Rijn met die middelen? Welke Waalse politicus had de moed om verregaande herstructureringen die tot een sluiting van FN moeten leiden aan te kondigen en uit te voeren?

Maar ook Vlaamse politici hebben vaak maar selectief last van hun geweten. Van het Westvlaamse electronicabedrijf BARCO is algemeen geweten dat het hoogtechnologische onderdelen voor wapensystemen produceert. De grootste aandeelhouder van BARCO is de GIMV, dus de Vlaamse overheid. BARCO is een schoolvoorbeeld van een bedrijf dat met actieve steun van de overheid een deel van zijn producten omvormt tot hoog-technologisch wapentuig. Het zou de Vlaamse politici sieren als ze via het aandeelhouderschap van de GIMV BARCO zouden verplichten een ethisch verantwoorde bedrijfspolitiek te voeren en in een definitief reconversieverhaal te stappen. Internationaal onderzoek toont immers aan dat productie voor burgerlijke doeleinden minstens even lucratief is. Maar de politieke wil ontbreekt…

De jaarlijkse mondiale kostprijs van oorlog loopt op tot meer dan 800 miljoen Dollar. Voldoende reconversiegeld om een paar grote wapenproducerende landen een lesje te leren, niet?

Caroline Gennez (de auteur is voorzitster van animo, de spirit van jong links)

De redactie van politics.be is op geen enkele manier verantwoordelijk voor de inhoud van de stukken gepubliceerd onder de rubriek "columns en opinies"

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons