Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Opinie: Ethiek

Deze titel valt op, niet? Het is een bijna pompeus, met stof overdekt, plechtig woord. Ik krijg er koude rillingen van. Niet van het woord zelf natuurlijk, maar van de manier waarop mensen het uitspreken. Ee tiek. ‘Zaide getiekt’ om het Antwerps eens te gebruiken. Het woord smaakt naar oude whiskey en sigarenrook, belegen kaas en zonnebloempitten. Het smaakt naar mensen in mooie maar grijze pakken die ernstig naar de hemel kijken en bedachtzaam hun woorden over de schepping uit doen deinen, als waren ze bedoeld om een deel van deze schepping zelf te worden, een deel van het Eeuwige.
Lees verder...

Deze titel valt op, niet? Het is een bijna pompeus, met stof overdekt, plechtig woord. Ik krijg er koude rillingen van. Niet van het woord zelf natuurlijk, maar van de manier waarop mensen het uitspreken. Ee tiek. ‘Zaide getiekt’ om het Antwerps eens te gebruiken. Het woord smaakt naar oude whiskey en sigarenrook, belegen kaas en zonnebloempitten. Het smaakt naar mensen in mooie maar grijze pakken die ernstig naar de hemel kijken en bedachtzaam hun woorden over de schepping uit doen deinen, als waren ze bedoeld om een deel van deze schepping zelf te worden, een deel van het Eeuwige.

Dit woord is een onderwerp voor duizend filosofen en duizend kerken. Het is namelijk niets meer of minder dan wat men vroeger de zeden noemde. De zeden, de moraal, de ethiek.
Datgene wat juist en verantwoord is, vanuit morele betekenis.

Zal dit debat gevoerd worden in de huiskamer, aan de toog of tussen de keuvelende passanten op de markt? Gaan de discussies op internet, de duizenden gelijktijdige ‘chatsessies’ op het WereldWijde Web hierover?

Deze discussie is voorbehouden aan universiteiten, studeerkamers en is het onderwerp van boeken die je niet in de etalage zult zien staan, maar die je in het beste geval kan bestellen.
Ethiek, de discussie over wat op moreel vlak goed is, wat we mogen doen en wat niet, is een discussie van filosofen en intellectuelen.

En dat, beste lezer, is de reden voor mijn stoffige taal. Want wie dit leest is bereid om die prijs te betalen, en het onderwerp vraagt nu eenmaal om deze prijs.

Maar dit onderwerp doet niet alleen ouderwets en elitair aan, de conventionele inhoud is dat ook. Conventioneel is de ethiek, de deugd, de moraal, het werkterrein van de clerus. Deze clericale invulling van ethiek is echter niet meer voldoende. Wie gelooft nog in het doen van wat juist is om zo in de hemel te geraken? Wie onder ons kan zich nog werkelijk een katholiek noemen? Hoeveel van de katholieke waarden volgen we nog?

En toch. Toch worden bepaalde zaken niet geschonden. Incest is nog altijd ontolereerbaar. Ontrouw is, hoewel niet meer strafbaar, nog altijd verkeerd in de ogen van de mensen. Er rijzen ethische vragen omtrent klonen, euthanasie en abortus. Deze zaken waren niet tolereerbaar volgens de oude kerkelijke zeden, maar nu deze hun invloed op de mens hebben verloren, blijven bepaalde vragen bestaande. Voorzichtig, dit is een pad waarop we niet graag treden, dit is iets waarvan we instinctief weten dat we het onder controle moeten houden.

Het verdwijnen van het katholiscisme in onze gebieden opent het pad voor iets wat eeuwenlang slechts een onderdeel van de christelijke moraal was. Zonder feestgedruis, zonder fanfare, bijna onmerkbaar, is de Rede teruggekeerd als fundament van de moraal.

Zij onder jullie die de persoonlijke notities van Romeins keizer Marcus Aurelius gelezen hebben, begrijpen waar ik het over heb.

Een deugd gebaseerd op de rede... Een idee van wat goed en slecht is, niet gebaseerd op dogma’s fabeltjes en als waarheid uitgeroepen symboolverhalen, maar wel als een zuivere bron ontspringend aan de instinctieve menselijke moraal. De natuurmoraal of het natuurrecht.

Dit ius naturale is het vangnet dat de zoektocht naar zin, die na het langzaam inslapen van de kerk zo verscheurend open is gebleven, kan invullen. Velen zoeken naar zin in nieuwe of exotische bewegingen. Hare Krischna, het Boedhisme & Zen zijn voorbeelden van de aloude Oosterse bewegingen die een opmars kennen onder de Zinzoekenden. Anderen zoeken hun toevlucht in Wicca, Tarot, Astrologie,... Deze oude vormen van ‘bijgeloof’ zoals de kerk ze smalend aanduidde, zijn van het oude-vrouwtjes-statuut naar de boekenplank van bibliotheken en de populaire hoeken van de boekenzaak verschoven.

En gelijktijdig met dit alles zet zich, eerst onder intellectuelen en filosofen, en nu gestaag ook onder een groeiend aantal studenten, de herontdekking van de Rede als bron van de zingeving en ethiek verder. Met een verdere nuance is het vooral de humanistische Rede die deze rol te vervullen krijgt.

Dit alles leidt tot een Deugd Zonder Zonde. Het juiste doen omwille van het juiste, niet omwille van het vagevuur of de hel. Het werkelijk verrassende is dat deze ontwikkeling zich niet afspeelt in de intellectuele middens, maar in de huiskamer van het arbeidersgezin. Want opmerkelijk genoeg heeft iedereen dit ius naturale in zich. De ongeschoolde arbeider die een portefeuille vindt en terugbezorgd, doet dit omdat dit hem juist lijkt. De mensen die geld schenken aan goede doelen, die de zorg voor hulpbehoevende bejaarde familieleden op zich nemen. De mensen die zich vrijblijvend en met de glimlach voor de ander inzetten. Zij doen dit omdat dit hun juist lijkt. Niet omwille van een hemel, niet uit angst voor een hel. Maar uit de innerlijke goedheid die sinds de Romeinse republiek als natuurrecht wordt aangeduid.

De mensen zelf hebben bewezen dat hun hart te vertrouwen is, dat we NIET in wezen slecht zijn. Of we in wezen goed zijn, is een andere discussie. Maar het is een feit dat we allemaal weten wat goed en wat dit niet is.

Ethiek is te vinden in de harten van de mensen. En, logisch gevolg, de humanistische Rede eveneens.

Maar wat de werkelijke inhoud van dit debat is, is niet zo simpel te zeggen. Debatten over klonen, euthanasie, abortus, en zelfs over legaliseringen van soft-drugs, kennen allen valide argumenten voor en tegen. De democratie is de moraal van de meerderheid.

De humanistische Rede stelt dat we de goede elementen moeten toelaten en de slechte verhinderen. Dus laat euthanasie toe, maar controleer, beperk, regel, om ervoor te zorgen dat er geen misbruiken bestaan. Als basis kan men zowel de mens als de toekomstige mens nemen. Brengt het hem schade toe? Is deze schade verantwoord? Zal de mensheid er nadelige gevolgen van ondervinden? En de kinderen van de mensheid? En de kleinkinderen?

In welke mate is de natuurlijke evolutie van de mens inherent deel van zijn wezenlijk Zijn?

Het debat is zonder einde en het is pretentieus van mij om te proberen neer te pennen wat de inhoud van deze Ethiek is. Maar voor mij staat het vast dat de Deugd Zonder Zonde de mens toelaat om de volledige mens de worden die hij kan zijn. Voor mij staat het vast dat de mensheid het vertrouwen in haar gesteld door de grote verdedigers van de democratie niet heeft beschaamd.

Zelfs de massa, zelfs de meute, beseft wat goed is, en handelt daarnaar enkel ter wille van het feit DAT dit goed is.

En moge ik ooit zien dat mijn recht spreekt uit de harten van mijn broeders en zusters, moge ik ooit zien dat mijn recht hun liefde is.

Discussiëren over deze opinie kan hier

Chris Demeyere

De redactie van politics.be is op geen enkele manier verantwoordelijk voor de inhoud van de stukken gepubliceerd onder de rubriek "columns en opinies"

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons