Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Antwerps parket staat plots opener voor 'plea bargaining'

ANTWERPEN - Was het Think Media-arrest de start van een nieuwe gerechtelijke cultuur?

Het Antwerpse parket-generaal staat open voor onderhandelingen met zakenlui en bedrijven die worden verdacht van fraude, witwassen en andere financieel-economische misdrijven. Na de openlijke bekentenis ("OM en verdediging hebben elkaar gevonden") van aanklager Chris Nys bij de afhandeling van het Think Media-dossier in beroep, kon het parket-generaal moeilijk anders dan een nota verspreiden over zijn 'beleid inzake akkoorden met beklaagden' waarin het toegeeft dat het werkt aan een beleid over akkoorden met beklaagden. Bij de Antwerpse balie zijn ze niet onverdeeld gelukkig met de Antwerpse oplossing. In ons land ontbreekt immers alsnog elk wettelijk kader voor deze vorm van 'plea bargaining' (onderhandelen voor een mildere strafvordering).

Dat overleg tussen parket en verdachte of vervolgde partijen kan niet alleen in elke fase van het strafonderzoek opgestart worden, maar ook tijdens het proces is het parket-generaal bereid tot overleg met witteboordencriminelen. Hoewel de wet zulks (nog) niet voorziet, garandeert het Antwerpse parket-generaal dat het overleg met verdachten in financieel-economische strafzaken perfect legaal is.

Genadeloze aanpak

Het parket-generaal heeft verschillende argumenten voor zijn overlegstrategie. In het fraudedossier rond de beursgenoteerde mediagroep Think Media speelden vooral economische argumenten: het risico op grote personeels-afvloeiingen en de wil van de aandeelhouders om de groep overeind te houden, bijvoorbeeld. Een ander argument is de moeilijkheid om strafdossiers met complexe vennootschapsstructuren, die doorgaans tijdrovend en duur zijn, binnen een redelijke termijn rond te krijgen.

Het Antwerpse parket-generaal staat open voor onderhandelingen met fraudeurs, witwassers en andere witteboordencriminelen. En dat in elke fase van de procedure, zowel tijdens het onderzoek als op het proces. Die opmerkelijke strategie doen de Antwerpse advocaat-generaal Flor De Mond en procureur-generaal Yves Liégeois uit de doeken in een nota over 'akkoorden met beklaagden'. 'De Tijd' pakte als eerste uit met de inhoud van de nota.

Het Antwerpse gerecht staat de jongste jaren bekend voor zijn genadeloze aanpak van de witteboordencriminaliteit. Denk maar aan de miljoeneninbeslagnames en vervolgingen in de diamantsector en de harde aanpak van topondernemingen, zoals Ernst & Young, en topondernemers, zelfs adellijke zakenfamilies, die vennootschappen verkochten aan belastingfraudeurs. Critici spreken zelfs over 'destructieve onderzoeken' waarbij de geviseerde ondernemingen tijdens het strafonderzoek al zodanig worden 'getergd', vooral via inbeslagnames en imagoschade, dat ze het proces vaak niet halen.

Overleg in plaats van getrokken messen

Maar tijdens het fraudeproces tegen de beursgenoteerde mediagroep Think Media en haar topman Maurice De Velder voor het Antwerpse hof van beroep, bleek het openbaar ministerie plots niet meer zo hardvochtig te zijn. Na een jarenlange procedureslag met getrokken messen toonde het zich bereid tot 'overleg' met De Velder, en uit goed ingelichte bron vernemen we dat het initiatief hier echt wel uitging van het parket. Meer nog: de openbaar aanklager zou de zaak voor de start van het proces nog zijn gaan aankaarten bij het hof, en de verdediging kreeg de garantie dat, zelfs als het hof niet wilde meespelen, er nog een achterpoortje was via het advies van het OM bij een gemotiveerd genadeverzoek. Hoe dan ook, de Think Media-topman kreeg een veel lichtere straf opgelegd dan in eerste aanleg.

In de nota geeft het Antwerpse parket-generaal voor de eerste keer uitleg over de gang van zaken. "De Velder heeft tijdens het overleg de nefaste gevolgen van de uitgesproken veroordeling voor hem persoonlijk en zijn bedrijven toegelicht, alsook zijn inspanningen om tot een regeling te komen met de burgerlijke partijen", schrijft het Antwerpse parket-generaal. Dat is vreemd, want de enige burgerlijke partijen waren de andere beklaagden die zich in eerste aanleg om strategische redenen tegen Maurice De Velder gesteld hadden om als eerste aan het woord te kunnen komen. Hoe dan ook, "het Openbaar Ministerie had begrip voor die argumentatie, vooral voor de werkgelegenheid, het risico dat veel personeel zou afvloeien door de veroordeling, en het aspect 'verantwoordelijkheid', namelijk de inspanningen van De Velder om de beursgenoteerde vennootschap en dochters economisch rendabel te houden," aldus nog de nota.

Met respect voor de geldende regels

De demarche in de zaak-Think Media zal dus geen alleenstaand geval blijven. Ze maakt deel uit van een algemene 'overleg'-strategie in financieel-economische strafdossiers, waarmee het Antwerpse parket-generaal het voortouw neemt in België. "In het kader van financieel-economische misdrijven is het Antwerpse parket-generaal voorstander van overleg indien de verdachte/beklaagde openheid van zaken wil geven", luidt het.

Hoewel er wel degelijk wordt onderhandeld met verdachte zakenlui en bedrijven, weigert het Antwerpse parket-generaal het woord 'deals' in de mond te nemen. De Belgische wetgeving heeft immers geen procedure om te onderhandelen voor een mildere strafvordering, zoals het Amerikaanse 'plea bargaining'. Toch gebeurt het overleg "met respect voor de geldende regels inzake procedure en bewijsvoering", garandeert het Antwerpse parket-generaal.

Het parket-generaal ziet vooral pragmatische argumenten voor zijn beleid van 'akkoorden met beklaagden'. "De onderzoeken van misdrijven met een commerciële achtergrond en gepleegd via vennootschapsstructuren zijn meestal capaciteit- en kostenintensief. Via de overlegstrategie wil het parket-generaal 'optimaal gebruikmaken van de beperkte middelen waarover de rechterlijke macht beschikt inzake complexe fiscale en financiële strafdossiers. Onderzoeken hoeven daardoor niet langer aan te slepen of kostelijker te worden dan strikt noodzakelijk", luidt het verder nog.

Zelfincriminering uit opportunisme

Het Antwerpse parket-generaal zou graag nog een stap verder gaan en de hele strafvordering tegen witteboordcriminelen staken zodra die - in gelijk welk stadium van de procedure - een geldsom willen betalen. Het parket-generaal hoopt daarvoor op een initiatief van de minister van Justitie.

Advocaat John Maes, die ook woordvoerder is van de Antwerpse balie, heeft in een reactie bij de collega's van ATV vragen bij de nieuwe regeling: "Vooreerst is een dergelijk akkoord, zolang er geen wettelijk kader is, niet bindend voor rechtbank of hof. Een rechter met een slecht karakter zou zich buiten spel gezet kunnen voelen en een strengere straf opleggen dan overeengekomen en gevorderd. Bovendien loert een ander gevaar om de hoek: zelfincriminering om opportunistische redenen. Verdachten of beklaagden die om economische redenen, of om - als onmisbare zaakvoerder van het geviseerde bedrijf - te allen prijze uit de gevangenis te blijven, schuld kunnen bekennen die er niet is, met als enig motief een gunstige regeling zonder cel". Het voorbeeld van Think Media gaat voor dit laatste motief niet op: Maurice De Velder zat zes jaren geleden negen maanden in voorhechtenis.

Gelegaliseerde afpersing

Volgens Maes komen heel wat dossiers wellicht ten onrechte voor de strafrechter. "Het gaat om zuiver financiële of fiscale betwistingen, die voor een andere kamer dienen uitgeklaard te worden".

Maar er zijn er die nog verder gaan met hun kritiek: "Dit kan leiden tot 'gelegaliseerde afpersing'. De politie kan een inval doen bij pakweg een diamantair en al meteen beginnen onderhandelen: 'Wanneer je bekent zal de rechtbank tevreden zijn met wat we hier in beslag nemen. In het andere geval zit je een paar weken tot maanden in voorhechtenis en ben je alles kwijt', krijgt de arme man te horen. Dat gebeurt veel meer dan we ons kunnen voorstellen", zegt René De Witte, die sedert enige tijd voor P Magazine (uit de Think Media-stal) de financiële dossiers opvolgt. “Het risico op dergelijke misbruiken is groter dan het mogelijke voordeel”.

TER HERINNERING (PagiA dd° 02/04/2009):

Tot veler verrassing sprak het Antwerpse hof van beroep, na nauwelijks twee weken beraad, op 2 april al het arrest uit over de veelbesproken zaak 'Think Media'. Hoewel topman Maurice De Velder (50) in eerste aanleg nog voluit voor de vrijspraak ging, richtte hij zich twee weken geleden 'naar de wijsheid van het hof'. Dat gebeurde nadat openbaar aanklager Chris Nys, die ook in eerste aanleg optrad, een bocht van honderdvijfenzeventig graden maakte: daar waar die in eerste aanleg nog vier jaar effectieve celstraf had gevorderd (het werd drie jaar) plus 500.000 euro boete (het werd 275.000 euro), en het gevraagde beroepsverbod van tien jaar werd uitgesproken, eiste de procureur nu twee jaar cel met uitstel en een boete van 375.000 euro, waarvan 125.000 euro effectief. En de tien jaar beroepsverbod werd niet langer gevraagd. Het arrest was, op één oprisping na, een doorslag van wat het OM - met goedvinden van de verdediging dus - had gevorderd. Dit arrest wordt de eerste gerechtelijke uitspraak genoemd waarin zwart op wit kan aangetoond worden dat er 'plea bargaining' in het spel was.

"Geen doodstraf voor bloeiende mediabedrijven"

De Velder & C° werden op 27 juni jl. schuldig bevonden aan valsheid in geschriften, misbruik van vennootschapsgoederen, omkoping, misbruik van vertrouwen en witwaspraktijken in de periode 1997-2002. Voor afpersing, koersmanipulatie, het niet melden van participaties en enkele feiten van witwassen werd hij toen vrijgesproken.

Opmerkelijk is dat de aanklager in zijn nieuw requisitoir (in beroep heet dat eigenlijk ’advies’) enkele keren letterlijk zegde dat "het Openbaar Ministerie en de verdediging elkaar gevonden hadden". Zelden is met zoveel woorden gesuggereerd dat er aan de behandeling in beroep overleg is voorafgegaan met de verdediging, om de term ’plea bargaining’ niet te gebruiken. Bij Justitie wordt daarover wel al een tijdje gestudeerd door (de Antwerpse parketmagistrate Hildegarde Penne), maar tot nader bericht is daar nog geen wettelijke basis voor.

Ook voor de vennootschappen was de vordering beduidend milder: de nv Livius - de managementsvennootschap van De Velder - had tien jaar beroepsverbod opgelegd gekregen plus 250.000 euro boete. Plots moet daar maar eenderde effectief van zijn, en ook hier valt de eis tot een beroepsverbod weg. Hetzelfde geldt voor de nv ’t Sheerenbosch, de patrimoniumvennootschap van De Velder. En voor het beursgenoteerde Think Media en de dochterbedrijven De Vrije Pers en Think Media Outdoor (het vroegere ’Business Panel’) kan het OM zich zelfs vinden in een opschorting. In eerste aanleg waren zware geldboetes gevorderd en opgelegd.

Blijkbaar is Nys, na de eerste uitspraak van de 'financiële bloedkamer' in juni, geschrokken van zijn eigen succes en van de catastrofale gevolgen voor de veroordeelden. "Het kan niet de bedoeling zijn dat de doodstraf wordt uitgesproken voor al die bedrijven en hun werknemers en aandeelhouders", motiveerde hij zijn bocht.

Fikse aderlating

De verdediging, bij monde van professor Traest en Dominique Blommaert, gingen voorzichtigjes nog verder: "De verplichte verbeuring bij een veroordeling wegens witwassen mag met uitstel uitgesproken worden wanneer ze anders onredelijk zware gevolgen met zich zou brengen. Dat is des te meer aangewezen wanneer aangetoond is dat het illegaal vermogensvoordeel zich niet bij de veroordeelden bevindt". Chris Nys had voorgesteld om van de ruim 4,8 miljoen die in eerste aanleg verbeurd werden verklaard, er nog ’slechts’ 1,064.129 euro effectief te maken.

Traest en Blommaert vroegen dus om, zeven jaar na de feiten, de vandaag opnieuw bloeiende mediabedrijven en hun aandeelhouders niet nog eens te hypothekeren met een effectieve verbeuring. "In 2002 zat onze cliënt met negen maanden onredelijk lang en onnodig in voorhechtenis. Toen hij vrij kwam, was de tafel leeg gevreten door de dansende muizen. Slechts door uitzonderlijke inspanningen van wie was gebleven, en na een flinke aderlating in de vorm van de verkoop van een stuk patrimonium en de radiolicentie en het faillissement van één van de vennootschappen (Falcom), konden de zaken recht getrokken worden tot de bloeiende toestand die we vandaag opnieuw kennen".

Perverse redenering

Opmerkelijk toch: in zijn arrest deed het hof de verdediging even zweten met een passage om in te lijsten. "Het is uiteraard een feit dat de wereldwijde financiële en economische crisis een acute en grote bedreiging inhoudt van de democratische welvaartstaat. Zowel het OM als de verdediging voeren de huidige economische toestand aan om een mildere straf respectievelijk te vorderen en te vragen dan deze die door de eerste rechter werd uitgesproken. Het hof kan nochtans niet naast de vaststelling dat er consensus bestaat over het feit dat de huidige crisis in essentie en zeker niet in het begin een economische crisis was, maar een crisis die veroorzaakt werd door malversaties in de bancaire en financiële wereld. De beklaagde maakte zich precies plichtig aan financieel gesjoemel, onder meer in het kader van beursgenoteerde vennootschappen. Nochtans zal het hof bij het bepalen van de strafmaat niet voorbijgaan aan de hedendaagse realiteit en wel degelijk rekening houden met de mogelijk zware weerslag van bepaalde straffen op de bedrijven van de beklaagde".

Met andere woorden: de mogelijk rampzalige gevolgen voor de werkgelegenheid van een paar honderd mensen bij de bloeiende bedrijven van De Velder motiveren een lichtere straf, boete en verbeuring, terwijl het hof stelt dat uitgerekend het soort feiten waaraan Think Media schuldig werd bevonden, oorzaak wordt genoemd van de wereldwijde economische crisis. Waarnemers noemen dit een perverse redenering, ook al wordt daardoor de werkzekerheid van zoveel mensen gered. Of anders uitgedrukt: omdat de gevolgen van uw daden zo zwaar zijn, geven we u een lichtere straf.

Jan Heuvelmans

Bron(nen):
Parket-generaal
PagiA-nieuwsgaring
FET
PagiA-archief
Media Services (http://www.mediaservices.be/)

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons