Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Politics.be sprak met Rik Torfs (hoogleraar kerkelijk recht aan de KU Leuven)

Rik Torfs is hoogleraar kerkelijk recht aan de KU Leuven. Hij publiceerde al verschillende boeken over de katholieke kerk van vandaag. In vele talkshows is hij een graaggeziene gast. Want Torfs is niet de man die gauw een blad voor de mond zal nemen. Politics.be had het met hem over de hypocrisie van de Kerk in het afhandelen van pedofiliezaken. Ook vroegen we Torfs' reactie op de uitspraken van de Belgische kardinaal Jan Schotte.
Lees dit interview nu...

Rik Torfs is hoogleraar kerkelijk recht aan de KU Leuven. Hij publiceerde al verschillende boeken over de katholieke kerk van vandaag. In vele talkshows is hij een graaggeziene gast. Want Torfs is niet de man die gauw een blad voor de mond zal nemen. Politics.be had het met hem over de hypocrisie van de Kerk in het afhandelen van pedofiliezaken. Ook vroegen we Torfs' reactie op de uitspraken van de Belgische kardinaal Jan Schotte.

In welke mate heeft de recente golf van pedofilieschandalen de integriteit van de Rooms-katholieke Kerk aangetast?
Ik denk dat die al voor een stuk aangetast was. Het is tekenend voor het stoffig instituut dat de Kerk is. Problemen als deze werden lang ofwel doodgezwegen ofwel geminimaliseerd. Op zich is dat niet onbegrijpelijk omdat de samenleving pakweg 20 jaar geleden anders tegen dat soort van problemen aankeek dan ze nu doet. Dat is natuurlijk nog geen verontschuldiging, hé. Het is vaak zo dat de Kerk pas reageert met maatregelen wanneer de druk van buitenaf te groot wordt, niet uit verantwoordelijkheidszin. Neem nu bijvoorbeeld de situatie in Amerika. De Kerk heeft daar pas actie ondernomen toen de schadeclaims alsmaar groter werden.

Volgens de Amerikaanse kardinalen moeten alleen ,,beruchte en meervoudige kindermisbruikers'' uit het priesterambt worden gezet. In alle andere gevallen moeten de plaatselijke bisschoppen zelf maar beslissen. Is dit geen halfslachtige maatregel?
"Berucht" zou nooit een criterium mogen zijn want dat heeft te maken met wat mensen over iemand anders denken. Of je iemand uit het priesterambt moet ontzetten na één keer of twee keer, vind ik een andere vraag. Het ontnemen van het priesterschap is de allerzwaarste straf die je een priester kan geven. Dat betekent dat het voor eens en voor altijd gedaan is. Dat zou hetzelfde zijn als je een dokter of een advocaat levenslang zou schorsen. Men moet afwegen hoe zwaar de feiten wegen. Belangrijker dan een zware straf is volgens mij een systematische aanpak. Het is van veel groter belang dat er geen dossiers door de mazen van het net glippen. Je zou dus geen situaties meer mogen hebben waar priesters worden overgeplaatst naar een andere parochie waar ze precies hetzelfde kunnen doen. Die aanpak is dus belangrijk, hoe streng je dan moet zijn valt te bekijken. Sommige gevallen zijn zo ernstig dat je moet overwegen om de priester uit zijn ambt te zetten. Andere gevallen zijn iets minder erg, waarbij ik het niet wil goedpraten natuurlijk.

"Kardinaal Schotte zou er beter aan doen om niet meer met de Belgische journalisten te spreken"

Vindt u het geen tekortkoming dat de ontzetting de enige mogelijke straf is?
Er zijn wel tussenwegen, zoals de schorsing, maar die zijn minder erg. De ontzetting uit het priesterambt is de zwaarst mogelijke sanctie. Daar is wel een risico aan verbonden waar zelden over gesproken wordt: op het ogenblik dat iemand definitief wordt uit zijn priesterambt, houdt de relatie tussen de bisschop en de priester op te bestaan. Hij wordt dan een loslopende potentiële crimineel zonder enige vorm van controle. Er kunnen dus ook bepaalde argumenten in het voordeel pleiten van een behouden priesterschap. Zo krijg je een situatie waar iemand onder streng toezicht van de Kerk blijft staan, waardoor hij misschien minder gevaar vormt voor de samenleving.

De families van slachtoffers vragen zich af of één misbruik niet volstaat.
Ik ben er zeker geen voorstander van om de dingen te minimaliseren. Ik kan mij wel inbeelden dat je voor recidivisten een strengere houding aanneemt of in zware gevallen zegt: "onmiddellijk eruit". Als dat gebeurt, moet men wel zeker zijn dat de feiten duidelijk bewezen zijn. Pedofilie is iets heel ernstigs, maar dat mag nooit leiden tot een heksenjacht waarbij de minimale rechten van de verdediging worden geschonden. Het blijft een gevoelige materie waarbij dikwijls allerlei geruchten worden opgevoerd die moeilijk controleerbaar zijn. Je moet dus oppassen vooraleer iemand definitief te stenigen.

Wat gezegd van de Vlaamse kardinaal Jan Schotte, één van de topmensen van het Vaticaan. Hij vindt de pedofilieschandalen in de Amerikaanse Kerk een beetje overdreven. Minimaliseert Schotte de feiten daardoor niet?
Ik vind dat een heel wereldvreemde reactie. Het is niet omdat er in andere geloofsgemeenschappen ook seksueel misbruik bestaat dat de Kerk niet voor eigen deur zou moeten vegen. Zijn argument is dus bijzonder misplaatst. Schotte moet je trouwens zien als een Italiaan die Nederlands spreekt. Die man zit zo gepokt en gemazeld in het systeem van de Kerk dat hij gewoon het officiële taalgebruik van de Kerk hanteert. In Italië wordt dat nog min of meer getolereerd, maar bij ons al lang niet meer. Het wereldvreemde Vaticaan voelt zich nog altijd onaantastbaar. Die man moet wat dat betreft tegen zichzelf worden beschermd. Hij zou er beter aan doen om niet meer met de Belgische journalisten te spreken.

"Homoseksualiteit is door het clandestiene karakter gemakkelijker te verzoenen met het celibaat dan heteroseksualiteit"

Hoe zou de Kerk dan wel moeten reageren?
In de eerste plaats door openlijker te praten over de problemen die momenteel met betrekking tot seksualiteit bestaan. In de tweede plaats moet men proberen structureel iets te veranderen. Denk daarbij aan de afschaffing van het celibaat en zo meer. Zie naar Amerikaanse seminaries die in een broeierig homoseksueel klimaat baden. Maar liefst 60% van de seminaristen is daar homo. Zelf heb ik niks tegen homo's, maar die verhouding is toch niet meer normaal voor een beroep dat in principe steunt op het celibaat. Dat is een verschijnsel waarbij de Kerk zich vragen moet stellen.
Homoseksualiteit is door het clandestiene karakter gemakkelijker te verzoenen met het celibaat dan heteroseksualiteit. De katholieke Kerk gaat in feite erg verkrampt om met seksualiteit.

In een Belgische doctoraatsverhandeling staat te lezen dat het probleem van de pedofilie binnen de kerk zal afnemen als gevolg van de secularisering van scholen, jeugdbewegingen en andere instellingen. Uw mening?
Ik vind dat een nogal rare stelling. Je zou natuurlijk kunnen zeggen: "wanneer er geen priesters meer zijn, zijn er ook geen pedofiele priesters meer". Dat kan de bedoeling niet zijn. Een priester is sowieso iemand die met mensen moet werken, dat is juist zijn vak. Misschien is het risico minder groot bij een priester die met +80'ers moet werken en niet met kinderen, maar het potentiële risico blijft toch bestaan. In feite is het juist zo dat een priester die een pedofiel is nog nauwelijks inzetbaar is. Ik zou daar maar niet te optimistisch in zijn.

"Men gaat Marleen Vanderpoorten toch niet dagvaarden voor een leraar uit het gemeenschapsonderwijs die zich heeft vergrepen aan een leerling"

In een uitzending van het TV-progamma "Het Lagerhuis" stelde een priester verbonden aan het Vaticaan, dat de Kerk juist zoals een vader bij zijn kind eerst zelf wil uitzoeken of beschuldigingen terecht zijn alvorens naar het gerecht te stappen. Uw oordeel?
Er pleiten verschillende bezwaren tegen deze stelling. Ten eerste zijn bisschoppen vaak allesbehalve vaderfiguren voor hun priesters. Ik ken veel priesters die hun bisschoppen de laatste tien jaar maar van ver hebben gezien. Dat is dan toch een bijzondere vorm van vaderschap als je het mij vraagt.Ten tweede moeten ook priesters rekenschap geven van hun (mis)daden. Langs de andere kant zijn aan het functioneren van een priester zijn binnenkerkelijke gevolgen verbonden. Zelfs als een priester in de gevangenis zit, blijven er nog kerkrechtelijke vragen op te lossen. Moet je die man schorsen of ontzetten uit zijn ambt, bijvoorbeeld. Men kan dus niet zeggen dat het een pure zaak is voor de burgerlijke rechtbank, er blijft altijd een binnenkerkelijke procedure te volgen. Beiden mogen niet worden verwaarloosd.

Even naar België. Hoe staat u tegenover de dagvaarding van kardinaal Danneels in de pedofiliezaak van het Ukkelse college Saint-Pierre?
Ik ben enerzijds zeker voor een verantwoordelijkheid van bisschoppen in de zaken van hun ondergeschikten. In de kwestie van het college Saint-Pierre zie ik toch twee problemen. Het gaat hier over leraars van een college. Daar heeft een bisschop in feite zeer weinig mee te maken. Als het nu over parochiepriesters ging, lagen de kaarten anders. Verder zou ik het nooit hebben aangepakt via een strafrechtelijke bepaling, namelijk het verzuimen van hulp geven aan een persoon in nood. Een burgerlijke aansprakelijkheid van de bisschop is beter. In dat geval moet hij opdraaien voor zijn beleidsfouten. Bisschoppen en priesters moeten over dezelfde kam worden geschoren als gewone burgers. Dit geval kan je vergelijken met een strafrechtelijke procedure tegen de minister van Onderwijs. Men gaat Marleen Vanderpoorten toch niet dagvaarden voor een leraar uit het gemeenschapsonderwijs die zich heeft vergrepen aan een leerling. Dat gaat te ver, denk ik.

Harold van der Kraan

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons