Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Interview met Reginald Moreels (NCD)

Hij was nog niet goed en wel terug uit Togo of Réginald Moreels stortte zich al in een politiek avontuurtje met Johan Van Hecke. Of dat avontuurtje ook een heroïsch epos wordt, zal de toekomst moeten uitwijzen. Het kan de voormalige cvp-dissident weinig schelen: "binnen enkele maanden ben ik werkzoekende, dan is alles mogelijk."

Hij was nog niet goed en wel terug uit Togo of Réginald Moreels stortte zich al in een politiek avontuurtje met Johan Van Hecke. Of dat avontuurtje ook een heroïsch epos wordt, zal de toekomst moeten uitwijzen. Het kan de voormalige cvp-dissident weinig schelen: "binnen enkele maanden ben ik werkzoekende, dan is alles mogelijk."

Réginald Moreels (51) heeft al vele wateren doorzwommen. Hij volbracht een rist chirurgische en diplomatieke zendingen in onder meer Ethiopië, Irak en Bosnië. In 1986 werd de specialist in oorlogschirurgie voorzitter van Artsen zonder Grenzen. Moreels schreef verschillende artikels die verschenen in zowel nationale als buitenlandse kranten en nam onder andere deel aan de Millenniumconferentie van de Koning Boudewijnstichting. Na zijn ambtstermijn als Staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking (1995 - 1999), zorgde hij voor een politieke storm door de CVP te verlaten. Louis Michel (PRL) stopte hem dan maar een humanitaire missie op Afrikaanse bodem in handen. Moreels was gelukkig, kwam nog gelukkiger terug en is opnieuw klaar om als een wervelwind door de Belgische politiek te jagen.

In uw tribunetekst 'Mijn politieke project' (DM 30/9/2000) stelt u dat u hoopt op een écht vernieuwde christen-democratie. Is dit volgens u mogelijk binnen de groep rond Johan Van Hecke?
Johan Van Hecke (NCD) is mij altijd blijven steunen. Ik heb ook uit loyaliteit officieel mijn steun betuigd aan zijn project. Je kan het moeilijk een daad van opportunisme noemen: bepaald winstgevend is die steun aan de NCD op dit moment niet. We zijn zowat de kleinste politieke minderheid in Vlaanderen. Ik vind het ideeëngoed ook niet slecht, hè. Ik ga niet met alles akkoord, maar ik sta zeker achter het gedeelte over de nieuwe christen-democratie. Ik hoop alleen dat die ideeën ooit zullen uitgroeien tot een politiek programma.

Waarom heeft u de CVP eigenlijk verlaten?
Ik had daar twee belangrijke redenen voor. Ik vond enerzijds dat de partij te veel naar het conservatieve, rechtse gedachtegoed evolueerde. Anderzijds had de CVP de christelijke waarden op een aantal zeer concrete punten verloochend. Kijk maar naar hun standpunt over het migrantenstemrecht en hun medewerking aan een verstarde en gesloten migratiepolitiek. Ook de behoudsgezindheid in de sociale zekerheid kon voor mij niet. De christen-democratie is historisch gezien juist verantwoordelijk voor de sociale zekerheid!

Kunt u dat wat verder uitleggen?
Tijdens de laatste honderdvijftig jaar waren er drie grote bewegingen die de westerse cultuur hebben beïnvloed. Eerst is het marxisme ontstaan, daarna het liberalisme en als laatste het personalisme, wat veel minder bekend is. De theorieën van Emmanuel Mounier en Lévinas zijn allemaal producten uit de school van dat personalisme. Ik vat ze in één zin samen: "Ik geloof noch in de dictatuur van het individu, noch in de dictatuur van de collectiviteit."
Volgens het personalisme kan een individu zichzelf pas realiseren als het in relatie treedt met de andere. Om jezelf te leren kennen en te ontwikkelen zijn contacten met mensen noodzakelijk.

Goed, maar wat met die sociale zekerheid?
Wel, wanneer je jezelf voldoende kent, kan je een volgende stap zetten door de andere mensen te aanvaarden. Daarna kan je nog verder gaan door een sociale cohesie te vormen. Die samenhang kan zich uitdrukken in een soort familiale of clansolidariteit. Er kan zich ook een vorm van gestructureerde solidariteit ontwikkelen, zoals in onze pseudo-democratie. Die gestructureerde solidariteit is bij ons de sociale zekerheid. Het is een systeem waar we het verzekeringsprincipe vermengen met solidariteit: we betalen om risico's op te vangen die we zelf hopen nooit te lopen. Ik heb nog nooit iemand gekend die zijn sociale zekerheidsbijdrage betaalde en de volgende dag zijn centen terug ging ophalen door in het ziekenhuis te gaan liggen.

Geweldloze ongehoorzaamheid

U verwijt het politieke systeem dat het in 'de vicieuze cirkel van techno- en bureaucratie' is terechtgekomen. Kunnen we daar opnieuw uit raken?
Jean Monnet, één van de Europese voorvechters, heeft ooit gezegd: "Laat de mensen samenwerken en de structuren zullen wel volgen." Wij leven in een democratie die door een overmaat van wetten en decreten is vergleden naar een erg verregaande bureaucratie. Dat is jammer, want het zou één van de mooiste systemen ter wereld kunnen zijn. Nu staan mensen voor het guichet zonder te weten wat ze moeten doen. Verpleegsters hebben geen tijd meer om nog eens met de patiënten te klappen. Ons systeem is veranderd in een soort dictatuur van de bureaucratie die heel ons maatschappelijk leven in de hand heeft. Daar moeten mensen zich wel van bewust zijn.

Wat kunnen we daar dan concreet tegen doen?
Ik pleit voor een geweldloze burgerlijke ongehoorzaamheid. Je moét ergens een rebel blijven en af en toe 'nee' kunnen zeggen. Als je dan iets afwijst of verwerpt, moet je wel iets anders kunnen voorstellen. Altijd maar nee zeggen haalt niks uit, hoor. Dan doe je zoals de anarchisten: alles en iedereen verwerpen, behalve jezelf.

U staat bekend als een onafhankelijk persoon. Zorgt die houding soms niet voor problemen in de politiek?
(lacht)Ik zal mij altijd onafhankelijk blijven opstellen, in gelijk welke partij. Daardoor bots ik wel eens met collega's, ja. Ik ben ook bijna uit de regering gevlogen omdat ik als enig federaal regeringslid pleitte voor het migrantenstemrecht. Dat doe ik trouwens nog altijd. Mijn onafhankelijke houding wil niet zeggen dat ik geen groepsloyaliteit ken. Ik moest bijvoorbeeld als voorzitter van Artsen zonder Grenzen beslissen om al dan niet bij de Rode Khmers te werken. Hoewel het standpunt van de groep grondig verschilde van mijn eigen mening, heb ik me daar toch bij neergelegd.

Over het migrantenstemrecht is de laatste tijd heel wat heen en weer gepraat…
Ja, het doet mij dan ook plezier dat een partij als de VLD er tenminste over discussieert. Je mag niet vergeten dat zo'n onderwerp niet erg bespreekbaar is binnen die partij en nog minder voor haar achterban. Dat geldt trouwens ook voor het homohuwelijk. Daartegenover staat de CD&V, die van seksualiteit nog altijd een zondebokfenomeen maakt. Dat komt nog uit de tijd dat Adam en Eva samen in die rotte appel beten, hè.

Wereldburger met roots

Hoe denkt u eigenlijk over het homohuwelijk?
De seksuele geaardheid van een persoon is voor mij een evidentie, het is iets natuurlijks. Ik begrijp niet dat er een verschil gemaakt wordt tussen homo- en heteroseksuelen. Zowel vanuit medisch als menselijk oogpunt, versta ik daar niks van. Ook het standpunt van de CD&V over het migrantenstemrecht vind ik heel vreemd voor een partij die de naastenliefde zou moeten prediken. Ze sluiten zomaar eventjes tweehonderdduizend mensen uit! Ook het stemrecht voor migranten behelst een héél grote symboliek. We evolueren langzaam naar een ander type van burgerschap: we moeten eindelijk eens aanvaarden dat ook Marokkanen en Slovaken deel uitmaken van onze samenleving. Die twee onderwerpen tonen volgens mij aan dat de CD&V nog altijd vastzit in die typische opdeling van maatschappelijke standpunten.

Welke argumenten voert de CD&V aan tegen het homohuwelijk en het migrantenstemrecht?
Dat weet ik niet. Maar ik zou in elk geval anders beslist hebben. Het standpunt van de CD&V toont volgens mij aan dat er in de maatschappij iets niet in orde is, hè. We moeten evolueren naar een grotere openheid voor 'de andere'. Alle partijen, behalve de liberalen en het Blok, verkondigen dat ze de partij van de verbondenheid zijn. Elke partij is echter de allergrootste expressie van de allergrootste machtsdrang. Dat is jammer, want politiek is één van de mooiste zaken die je kan doen. Het opent je geest voor maatschappelijke problemen waarover je anders helemaal niets weet. Jammer genoeg zijn de politiek en het omringende milieu uiterst conservatief. De politiek hinkt altijd achterop. Dat is ook één van de grootste verzuchtingen van de antiglobaliseringsbeweging.

Voelt u zich verbonden met die beweging?
Natuurlijk. Ik ben wereldburger, maar ben me wel bewust van mijn roots. Ik pleit tegen elke vorm van monoglobalisering, of ze nu economisch, religieus of cultureel van aard is. Monoglobalisering mondt altijd uit in dominantie. Ik ben fier op mijn westerse cultuur, maar de tijd is voorbij dat die moet domineren. Ik zou ook niet aanvaarden dat een Arabische of een Afrikaanse cultuur alles domineert.

Gelooft u dat we naar een gemengde samenleving evolueren en het stadium van multiculturaliteit slechts een tussenstap is?
(Denkt na) Als je naar een andere cultuur gaat, moet je in de eerste plaats luisteren. Je moet niet proberen de andere mensen te assimileren, maar evenmin jezelf. Communiceren is de boodschap. Je kan een andere cultuur pas appreciëren als je voldoende zelfrespect en zelfliefde hebt. Dat zeiden Boeddha Siddharta, Loa Tsew en Jezus Christus al: "Bemin uw naaste als uzelf". Als je die naaste zodanig bemint dat je jezelf vergeet, dan val je in het destructieve altruïsme. Wanneer je echter teveel van jezelf houdt, word je een verstikte egoïst. Van teveel hikken kan je stikken, hè.

Spirituele politiek

We zouden nog even willen terugkomen op uw tekst in De Morgen. U stelt daar dat politiek en ethiek kunnen samengaan. Hoe ziet u dat gebeuren?
Als je daarover begint, ben je voor de politiek een utopist of een dromer, hè. Voor mij is utopie wél zeer nuttig. Nusbaum schreef ooit: "Utopieën zijn nuttige ideeën voor de toekomst". Wie had ooit gedacht dat het Internationale Gerechtshof of de Verenigde Naties zouden gecreëerd worden? Wanneer je dus over ethiek spreekt, halen veel mensen twee concepten door elkaar: waarden en waarheden. Je kent die partijen wel die voortdurend het moraliserende vingertje opsteken, elk met zijn waarheden: een economische waarheid, een morele waarheid, een natuurlijke waarheid,…

Wat houdt de waarheid voor u in?
Ik leef nu wat meer in de agnose, ik weet het nog niet. Ik geloof wel in transcendentie, in iets dat ons overstijgt. Die transcendentie zoek ik in een dagelijkse goddelijkheid en in ontmoetingen. Ook de grootste wetenschappers moeten aanvaarden dat er nog iets bestaat naast hun proefbuisjes. Het is een soort extranatuurlijke dimensie van jouw natuur, het derde oog van Boeddha.

Is dat de spirituele intelligentie waarover u schrijft?
Inderdaad. Je hebt eerst de rationaliteit: je doet iets om een bepaalde reden. Met elke rationaliteit is een emotie verbonden. Dan heb je nog de zin of onzin van wat je doet. Die zingeving gebeurt aan de hand van je spirituele intelligentie: een spiritualiteit die voorbij gaat aan elke vorm van dogmatische religiositeit. Je zoekt de ontmoeting in bepaalde waarden en niet meer in absolute waarheden. In naam van absolute waarheden is er al heel veel gedood en verkracht.

Zijn die waarden universaliseerbaar?
Sommige wel. Bijvoorbeeld het respect voor het leven: niet doden of verkrachten. Die waarde heb ik in Afrika ervaren, maar ook hier in België. Daarom pleit ik ook onvoorwaardelijk tegen de doodstraf. Ik denk dat een crimineel en een slachtoffer tot verzoening kunnen komen. De crimineel moet wel gerechtigheid ondergaan om te kúnnen verzoenen. Er bestaat dan ook geen verzoening zonder gerechtigheid. Twee andere 'algemene waarden' zijn niet liegen of bedriegen. Je zou kunnen zeggen: "Don't kill, don't lie, don't trick". Die waarden zijn brandend actueel. Het gaat van het meest persoonlijke zoals je liefdesrelatie tot corruptie en wapenhandel.

Is politiek volgens u spiritueel?
Ik denk dat politiek spiritueel kán zijn, zeker met de grote uitdagingen van tegenwoordig. Door de evolutie van de bio- of gentechnologie, moét de politiek gewoonweg spiritueel denken. Jongeren begrijpen dat meestal veel beter dan degenen die in de Wetstraat zitten. Sommige politici léven wel spiritueel, maar velen laten de spiritualiteit thuis als ze naar hun werk vertrekken. Zo heeft ze natuurlijk weinig zin. Als je dat woord in het parlement durft uitspreken, beschouwen ze je trouwens als één of andere sekteleider. Ze zitten nog altijd vast in die klerikale of antiklerikale verzuiling. Ik huiver van beide even hard.

Profeet in eigen land

U bent net terug uit Afrika. Eén van uw opdrachten bestond erin alternatieve pistes aan te duiden, om de bevolking opnieuw moed te geven. Welke voorstellen doet u in dat kader?
Ik heb mij voor de voorstellen gebaseerd op 'snelle-impact-projecten. Dat zijn initiatieven die de koopkracht van de bevolking tijdens het eerste jaar al kunnen verhogen. Het zijn allemaal projecten die passen in de 'verbrede humanitaire hulp'. Die hulp wil mensen betrekken in de hulp die ze krijgen om ze zo hun waardigheid terug te geven. We delen bijvoorbeeld voedsel uit, maar we geven daarbij ook zaden aan de mensen. Als je alleen het zaad geeft, eten ze dat op omdat ze niks anders hebben. Als je hen de twee zaken geeft, kunnen de mensen ook opnieuw op het land werken.

Hoe heeft de politiek hier op uw voorstellen gereageerd?
Nogal lauw, om beleefd te blijven. Maar ik heb geleerd wat geduld is. Niemand is profeet in eigen land. Als projecten goed zijn, worden ze hoe dan ook ergens opgevist. Een tekst of een idee behoort immers tot het collectieve geheugen. Mijn mandaat werd ook allesbehalve geapprecieerd door de top van de diplomatie en de ontwikkelingssamenwerking. Ze zeggen: "Oeioei, dat zijn mensen die zich op ons terrein begeven". Bij mij lag dat nóg gevoeliger omdat ik veel wilde hervormen. Dan heb je niet altijd evenveel vrienden.

Er bestaan over ontwikkelingssamenwerking twee extreme visies. De ene wil troepen stationeren en politiewerk verrichten in ontwikkelingslanden. De andere blijft liefst zo ver mogelijk van de miserie weg omdat we in het verleden al genoeg schade hebben aangericht. Waar sluit u zich bij aan?
Ik pleit voor een niet-bevoegde aanwezigheid en samenwerking. Uiteraard mag die aanwezigheid niet gericht zijn op brutale machtsuitoefening. Je mag alleen geweld gebruiken om escalatie van geweld en zware schendingen van mensenrechten te voorkomen. Tussenkomst moét mogelijk zijn, anders krijg je opnieuw gruwelijkheden zoals in Rwanda. Ik ben ook voor aanwezigheid omdat het de enige manier is om een oprechte interculturaliteit op te bouwen. Politici hebben het zo vaak over responsabilisering, wat betekent dat elk continent voor zichzelf moet zorgen. Ik vind dat een ernstige teruggang van onze beschaving. Ze zouden beter de globalisering wat meer beschaven, dan één beschaving te globaliseren.


jd & bdb
Dit interview werd, met toestemming van de auteurs, overgenomen uit Fluxxmagazine

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons