Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Interview met Jaap Kruithof (filosoof)

Agressief als hij naar eigen zeggen is, valt Jaap Kruithof al jaren het neoliberale systeem aan. Niet door de ruiten van fastfoodrestaurants stuk te slaan, maar door uiterst kritisch aan een ideologische tegenmacht te bouwen. De kleine, lucide achterban die momenteel bestaat is voor hem 'het zout der aarde, dat verderf belet en zich moet vermenigvuldigen'.

Agressief als hij naar eigen zeggen is, valt Jaap Kruithof al jaren het neoliberale systeem aan. Niet door de ruiten van fastfoodrestaurants stuk te slaan, maar door uiterst kritisch aan een ideologische tegenmacht te bouwen. De kleine, lucide achterban die momenteel bestaat is voor hem 'het zout der aarde, dat verderf belet en zich moet vermenigvuldigen'.

Voor een gesprek met professor Kruithof (71) hoef je niet zoveel te doen. Gewoon even opbellen volstaat. Wanneer je dan met een gerust hart zijn duistere werkkamer betreedt, maakt hij die gezapigheid ongenadig met de grond gelijk. De ex-hoogleraar Filosofie schopt vrolijk rond zich heen, tegen een wereld 'die een stinkende puinhoop is geworden'. Kruithof groeide op in een streng calvinistisch gezin. Tijdens zijn studentenjaren verhuisde hij van het liberale kamp naar het marxistische. Van een evolutie gesproken. Hij geeft momenteel les aan het muziekconservatorium van Antwerpen, waar hij studenten wegwijs maakt in de cantates van Bach en hen waarschuwt voor parasitisme.

U bent al sinds '54 radicaal links. Was het niet vervelend dat u altijd tot de politieke minderheid behoorde?
Kijk, ik maak een grondige analyse van onze samenleving en die druist nu eenmaal volledig in tegen de hele maatschappelijke ordening. Natuurlijk kan ik dan maar een beperkte groep mensen bereiken. Zestig procent van de bevolking is hier goed gesetteld, die mensen willen helemaal niets veranderen. We zitten hier op het topje van de ijsberg: in de westerse wereld predik ik in de woestijn. In Tsjetsjeni zou ik veel meer succes hebben, want daar leven allemaal sukkelaars. Hier moet ik niet denken: ik ga eens verstandige dingen zeggen en dan zullen er een heleboel mensen met me meedoen. Helemaal niet. Het verzet komt nu eenmaal niet van diegenen die het meest profiteren van het systeem. De diepgang van mijn redenering ontgaat de mensen, want ik vertel iets dat hun rijkdom zal afbreken en dat willen ze niet.

Links kan geen doorbraak forceren in Belgi, of ruimer gezien, op wereldvlak?
In de onmiddellijke toekomst niet. Links heeft volgens mij wl gelijk, maar nog geen kans om veel te betekenen. Iedereen vindt mijn verhaaltjes wel interessant, maar verder gaat dat niet. "Leuk standpunt," zeggen ze. Alleen de slimmeriken die bang worden en beseffen dat het hier ook gevaarlijk wordt, begrijpen me.

Gevaarlijk?
Maar heel de wereld gaat naar de knoppen! Mensen zien dat niet in. Met de natuur gaat het alsmaar slechter: nderde van alle bomen is ziek, het grondwater is niet langer drinkbaar,... Maar dat speelt helemaal geen rol want iedereen gaat gewoon door. Je kunt ze gewoon niet ongerust maken. Die onnozelaars zien dat niet! Maar mensen die grondig redeneren en vooruitziend zijn, worden natuurlijk doodongerust. Als je dat tegen de groenteboer zegt, antwoordt hij: "Het zal mijn tijd wel meegaan, meneer, salut." Die is daar niet vatbaar voor. Elke dag sterven er tientallen diersoorten uit op deze planeet: dat is toch al ernstig, hè. Niet genoeg, blijkbaar. Je moet straffere dingen vertellen. Dan zeg ik: volgens de UNO zullen er over tien jaar hele gebieden gesloten worden voor de mensen, omdat ze onleefbaar zullen zijn. Zelfs dt benvloedt het gedrag van de mensen helemaal niet.

Zwak en doodgeconcurreerd

Het rauwe neoliberale bestel, waarin de economie floreert, leidt tot een politiek vacuüm?
Natuurlijk. Ministers, de koning en het parlement zijn helemaal niet machtig. De grootste economische krachten wel want zij hebben centen. De directeur van Electrabel heeft alle weken miljarden winst. Maar die jongens komen niet in de krant. Echte machthebbers zijn niet zo zot om toe te geven dat ze dat ook zijn. Als Sabena failliet is, dan beslissen gezellige jongens als Davignon en Lippens (resp. voorzitter en vice-voorzitter van Fortis nv, red.) of er een nieuwe maatschappij komt. Minister Daems heeft niks te vertellen. Het zit wel eventjes anders dan wat meneer Desmet (hoofdredacteur van De Morgen, red.) elke dag in z'n hoofdartikel schrijft. Dat zijn allemaal fabeltjes voor kleuters.

Politici worden vleugellam gemaakt door de multinationals, stelt u. Wat denkt u dan van de ethische globalisering die premier Verhofstadt voorstelt in zijn open brief aan de democratische globalisten?
Pure fantasie is dat. Die jongen heeft niets te zeggen. Ik heb geen enkel respect voor meneer Verhofstadt. De eerste minister van Belgi betekent niks. De grote heren in Europa, Schrder, Blair en Chiraq, hebben nog iets te vertellen. Verhofstadt is een toeteraar zonder macht. De grote jongens zitten bij het IMF en natuurlijk bij Microsoft, General Motors, de grote oliemaatschappijen,...
Bin Laden is bijvoorbeeld een grote meneer, want hij is aandeelhouder van Texas Oil, de firma van Bush. Een rare combinatie, niet? (Kwaad) Maar daar gaan we niet op in, want dat is de haute finance! Daar doen we niet aan mee, wij praten liever over Verhofstadt omdat we Belgen zijn.

Verder zegt u al langer dat neoliberalisme en rechtvaardigheid onverenigbaar zijn. De liberalen zien het echter anders, zij denken de vrije markt wel te kunnen combineren met sociale bescherming...
(Opgewonden) Je bent uitgeschakeld als je zwakker bent, je wordt gewoon doodgeconcurreerd, dat is de markt. Ik laat me niets wijsmaken. Kijk naar de handelsconferentie in Qatar, daar komt dat ethische gedoe van Verhofstadt niet aan bod. In de WTO spreken we van een machtsstrijd tussen groepen. De situatie is echt grof: miljoenen aidspatinten in Afrika krijgen geen geneesmiddelen want die zijn veel te duur. Waarom? Omdat de heren die antiaidsproducten maken, patentrecht hebben gedurende twintig jaar. Dus die producten kosten te veel maar ondertussen sterven wel miljoenen patinten omdat ze geen middelen hebben. En dan gaan wij dat eens ethisch maken?

In Qatar werden voor het eerst schuchtere banden gelegd tussen handel en andere bekommernissen, zoals milieu, sociale normen en onderontwikkeling. Een kleine stap?
Wel, al die landen hebben zich verenigd en beslisten de producten niet meer binnen te laten. De producenten lagen op hun gat met hun dure producten! Dus een land kan wel degelijk weigeren om patentrechten te betalen. Dt is ethisch zijn. Volksvertegenwoordigers die meer dan zesduizend euro in de maand verdienen... Een gewone Vlaming verdient twaalfhonderd euro. Uw generatie zegt niet: "Dat moet gedaan zijn!" Ze zeggen: "Dat is nogal veel."

Prof of de barricades

Het neoliberalisme drijft de socialisten terug in de wollige armen van de sociaal-democraten. Als zelfs zij het rechtse neoliberale pad bewandelen, wie kan de ongerechtigheid nog aanklagen?
Zoiets vergt tijd, maar de geschiedenis is ook veel langer dan uw en mijn leven. Ik zal de veranderingen niet meer meemaken. Toch vecht ik ertegen want de wereld is niet juist. Ik ben geen profeet en weet dus ook niet of dit zal lukken. Maar ik ga door. Mensen zoeken trouwens altijd excuses. Mijn ideen vindt iedereen menselijk maar het moet wl lukken want anders doen ze niet mee. Maar ik laat me niet demoraliseren. In het westen vind ik uiteraard niet meteen een meerderheid die de wereld wil veranderen. Dat kan ook niet.

U heeft wel alsmaar meer bondgenoten. De democratische globaliseringsbeweging krijgt de laatste jaren steeds meer aanhangers.
Het is leuk dat de beweging groeit en velen plots interesse hebben. Ik kan alvast voorspellen dat het over tien jaar nog veel erger zal zijn dan nu. We gaan het misschien niet direct halen, maar de miserie die de neoliberalen creren wordt zo vreselijk groot, dat we wel succes moten hebben. Verhofstadt en zijn kompanen creren zoveel ellende en moeilijkheden... Nu hebben ze al de hele Arabische wereld tegen! Merci beaucoup, de hele islamitische wereld doet met ons mee. Leuk cadeautje. Bin Laden hoeven we natuurlijk niet, want we zijn geen fundamentalisten. Knappe jongens, in het maken van ellende. Hoe slechter zij regeren, hoe meer zij de rijkdom voor het noorden houden. Dus, onze grootste supporters zijn juist de tegenstanders. Dat is wel aardig in de geschiedenis. Maar dat beseffen zij niet, zo slim zijn ze toch nog niet.

U bent wel heel erg boos.
Ik ben altijd arrogant geweest. Als je een gevecht aangaat met zo'n systeem, dan moet je dat zijn. Je moet altijd denken dat je het beter weet dan die idioten aan de overkant. Ik vecht trouwens al vijftig jaar en heb nog nooit gewonnen. Dt moet je maar volhouden. Het is altijd de tegenstander die won, totnogtoe. En dat zal nog vijftig jaar zo zijn.

U heeft nog niets bereikt?
In de jaren '60 waren er naevelingen die dachten dat we het gingen halen. Ik niet. Ik had genoeg gestudeerd en geanalyseerd om te weten hoe groot de kracht van de tegenstander was. Ik was n van de leiders van de beweging in Gent in '68, de enige prof die op de barricades stond, samen met de studenten. De naeve optimisten dachten dat ze de wereld gingen veroveren. Maar een maatschappelijk stelsel kan je nu eenmaal niet als individu omverwerpen. Een voorbeeld is het feodale stelsel dat tien eeuwen geduurd heeft. De Franse Revolutie heeft dat in het hart getroffen en overwonnen. Maar dat waren dan ook miljoenen mensen. In '68 wist ik: het neoliberale systeem verslaan duurt nog twee eeuwen.

Immorele wezens

Kan u zich vinden in het idee van Hertz, die de World Social Organisation (WSO) voorstelt als tegenhanger van de WTO? Misschien biedt dit wel een oplossing?
Je moet de zaak binnen de WTO veranderen, niet daarbuiten. De markt zelf moet veranderen. Dat is iets helemaal anders dan het 'ethisch beleggen' van Verhofstadt. De zwakken moeten beveiligd worden op de markt, de sterkste mag niet altijd winnen.

Welke mechanismen kunnen dit dan beletten?
Patrick Janssens zegt dat we iedereen gelijke kansen moeten geven. Maar dat is niet genoeg. Het kapitaal van de markt moet herverdeeld worden op een sociale manier. Maar daar komen de socialisten niet tussen. De Tobintaks is zo'n dingetje: je heft een belasting op alle transfers van valuta's. Dat levert je kolossaal veel geld op en die miljarden kunnen we best gebruiken om de islam een project te geven, zodat ze terug hoop krijgen voor de toekomst. Het is een verkeerd principe dat we niet investeren omdat investeringen niet snel opbrengen. Als ik alleen doe waar ik op korte termijn geld mee verdien, dan doe ik een hoop dingen in de wereld niet.

Zoals?
Het is bijvoorbeeld makkelijk om landschappen te vernietigen, maar het kost te veel om ze terug op te bouwen. Als een plekje totaal vernietigd is, dan hol ik ergens anders naartoe. Natuurlijk is er een grens want op termijn vind ik geen mooie plekjes meer. Dat kunnen we dus beletten door te investeren zonder winst te maken. Maar van verplichtingen houden wij niet want we zijn kinderen van '68 en alles is toegelaten. Nooit plichten en altijd rechten, dát willen we. Mensen zijn rotverwend.

Kansen n condities gelijk maken, zou dat geen oplossing kunnen zijn?
Natuurlijk. Dan zijn al die kapitalisten en neoliberalen de pijp uit, want ze kunnen moeilijker geld verdienen. Die immorele wezens huppelen van het n naar het ander. Japanse vissers hebben nu heel de kust van Mozambique opgekocht. Ze hebben vreselijk veel geld en die Mozambiquanen hebben niks.
Kijk eens naar de Wereldhandelsconferentie. De Amerikaanse staalfabrieken hebben een geweldige staalproductie. Ze concurreren op andere markten met lage prijzen omdat ze hun winst al gemaakt hebben in de Verenigde Staten. Voor hen is dat dus overschot. Hetzelfde geldt voor de Afrikaanse televisie: allemaal Amerikaanse soaps! Die Amerikanen hebben namelijk al genoeg geld verdiend met hun shows. Dus verkopen ze die aan Afrika want ze kosten bijna niks. Dumping heet dat. Heel Afrika kijkt nu naar Amerikaanse soaps. Ze kunnen geen andere dingen betalen want die zijn veel te duur. Dat is ongelooflijke uitbuiting. Maar dr praat natuurlijk niemand over.

Kan u oplossingen aanreiken?
Het draait om verschillende dingen: maatregelen tegen dumping, maatregelen tegen concentratie van de macht, maatregelen om de condities gelijk te maken,... Heel belangrijke punten. Ik neem het Verhofstadt kwalijk dat hij daar geen woord over zegt. Hij geeft niet de chte problemen aan die er in de wereld zijn omdat hij geen bal kent van de Wereldhandelsorganisatie. Hij weet alleen dat we de sociale voorwaarden van de arbeiders een beetje moeten verbeteren, dat we rekening moeten houden met het milieu en dat we ethisch moeten beleggen. Voor de rest weet hij niks.

Heeft het kapitalisme dan echt niets goeds met zich meegebracht?
Natuurlijk heeft dat allerlei prachtige dingen met zich meegebracht. Ontwikkeling van wetenschap en techniek, de verruiming van de markt, nationalisering en de val van de feodaliteit zijn zeer positief. Maar de essentie van het kapitalisme blijft dat je met arbeid andere mensen uitbuit. Als iemand anders voor mij werkt en ik strijk een deel op van de meerwaarde die deze persoon opbrengt, dan is dat diefstal. Meneer Karl Marx zei: "Dit is n van de grote ontdekkingen in mijn leven". Hij had gelijk, want dan heb je ze opeens allemaal vast. Iedereen doet het! Er zijn arbeidssituaties waar meer dan de helft wordt gepikt van wat iemand opbrengt...

Schijnheilig democratietje

Als we het succes van het Vlaams Blok bekijken, zien we dat de continue verrechtsing grote proporties aanneemt. Is het Cordon Sanitaire een efficint middel in de strijd tegen extreemrechts?
Ik ben voorstander van het Cordon Sanitaire, ja. Maar u moet goed weten wat ik daarmee bedoel. Contacten met het Blok? Geen probleem. Handje geven? Geen probleem. Met het Blok discussiren? Geen probleem. Voorzitter van commissies? 't Is een nare gedachte, maar je moet het toestaan. Anders ben je zelf geen democraat. Je moet goed weten dat als je onze democratie verdedigt, je niet zomaar kan beslissen om daar niet democratisch te werk te gaan. Het Cordon Sanitaire betekent gewoon dat je weigert om politieke akkoorden af te sluiten.

Laat u de kiezers van het Vlaams Blok dan niet in de kou staan?
Nee. Ik sluit geen akkoorden met het Blok, dat is mijn vrijheid. Er is wel een reler probleem: de democratie kan zichzelf namelijk vernietigen. Hitler heeft dat gedaan. Hij had bijna de helft van de stemmen in het parlement en kon zo de meerderheid vormen. Daardoor heeft hij alle partijen uitgeschakeld en dat mag je uiteraard niet toelaten. Met het Blok moet je maximaal democraat blijven spelen. Maar stel nu dat ze veertig procent van de stemmen binnenhalen en ze proberen je te vernietigen. Dan is het oorlog. Dan moet je de straat op en wordt het daar uitgevochten. Een herhaling van de geschiedenis kan je onmogelijk toelaten want dan vernietig je jouw eigen democratie. In Duitsland hadden de mensen veel vroeger op straat moeten komen en hadden de vakbonden veel sneller algemene stakingen moeten houden. We moeten het gevecht met de macht aangaan want anders zijn we verloren. En dan krijg je twintig miljoen doden, zoals bij Hitler.

Wat denkt u eigenlijk van het paarsgroene asielbeleid?
Mijn standpunt is heel radicaal. Kijk, de migratie hangt af van de levensstandaard in de wereld. Het is vrij zeker dat de kloof tussen arm en rijk gedurende de eerste dertig jaar nog zal toenemen. De UNO verwacht dat er honderd miljoen migranten zullen komen. Een Belgische, Franse of Duitse regering kan dit onmogelijk tegenhouden. Er komen tientallen miljoenen immigranten in Europa binnenvallen en dan zie je aan de ogen van de mensen dat ze vreselijk bang worden. Natuurlijk hebben ze dit wel zelf geschapen, door die smerige vrijhandel. Die immigranten kunnen nergens meer naartoe en ze komen dus naar hier. Natuurlijk kloppen ze niet aan de grens, maar proberen ze legaal of illegaal het land in te komen. Dan gaan wij even wetten maken zodat ze hier niet meer binnen mogen.
Ik vind dat z schandalig, z smerig, dat ik het hele asielbeleid van Europa wil afschaffen. Mijn standpunt is: we doen niks. Inderdaad, dan komen er twintig miljoen vreemdelingen naar Europa en zijn wij onze levenstandaard kwijt. Dat zijn de gevolgen van het beleid in de wereld. We hebben het zelf veroorzaakt. U voelt dus hoe kwaadaardig ik kan worden.

We kunnen ons voorstellen dat Verhofstadt zich niet erg vrolijk maakt over uw visie.
O, die zegt: "Die vent begint door te trappen". Maar wat gaan zij doen, denkt u? Overal soldaatjes plaatsen? Nou, begin heel de Italiaanse, Spaanse en Portugese kust maar eens vol soldaatjes te zetten! Dan ga je onze eigen staten fasciseren. Je gaat er een politiestaat van maken. Waarom? Omdat je het economische hebt laten lopen en je niks anders gedaan hebt dan veel geld verdiend. Of dacht u dat we een democratie kunnen vestigen met zo'n economisch systeem? Dat gaat niet, hoor. (Cynisch) Ze hebben maar een half democratietje gemaakt. Een schijnheilig democratietje, eigenlijk. Ik geloof niet in dit systeem, ik geloof er al veertig jaar niet in. Het is z slecht, z door en door vals.

Dus?
Je moet dingen durven doen die tegen je eigen belang ingaan. Dat is de ultieme toets. Als ik zeg dat ik twintig miljoen vreemdelingen wil laten komen, dan gaat dat regelrecht tegen ons West-Europees belang in, snapt u dat? Als er zo'n egost komt die je onrecht aandoet, moet je ook reageren. Je mg dat gewoon niet toestaan, anders wordt het hoe langer hoe vervelender.
Is de afkeer die u van de huidige toestand hebt, de motor van uw handelen?
Ja, n van mijn drijfveren is de onvrede met de wereld. Dat is een frustratie. Ik vecht tegen de onrechtvaardigheid, maar ik denk dan ook aan diegenen die niks hebben... Meer dan n miljard mensen op deze aardbol verdienen n dollar per dag. Dat is niet vet. Ik lig daar dan elke nacht wakker van, natuurlijk. Het is niet omdat k in een chique villa woon, dat het probleem is opgelost. Neen, de wereld moet veranderen.


jd & bdb
Dit interview werd, met toestemming van de auteurs, overgenomen uit Fluxxmagazine

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons