Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Interview met Luc Huyse (socioloog)

De man wordt alom gelauwerd om z地 vakkennis, z地 onafhankelijkheid en z地 gezond verstand; een terecht eredoctoraat bleef dan ook niet uit. Patrick Dewael nam hem op in de nieuwe Vlaamse denktank, Forum 21, waar hij samen met andere intellectuelen zoals Karel Van Miert en Karel Vinck nadenkt over de hete hangijzers van de 21ste eeuw. Onlangs schreef hij een essay over de macht en de onmacht van de politiek, "Gullivers probleem". Stof genoeg dus om eens met Luc Huyse te gaan praten over z地 boek, z地 ideen en de politiek op al z地 niveaus.
Lees dit interview nu...

De man wordt alom gelauwerd om z地 vakkennis, z地 onafhankelijkheid en z地 gezond verstand; een terecht eredoctoraat bleef dan ook niet uit. Patrick Dewael nam hem op in de nieuwe Vlaamse denktank, Forum 21, waar hij samen met andere intellectuelen zoals Karel Van Miert en Karel Vinck nadenkt over de hete hangijzers van de 21ste eeuw. Onlangs schreef hij een essay over de macht en de onmacht van de politiek, "Gullivers probleem". Stof genoeg dus om eens met Luc Huyse te gaan praten over z地 boek, z地 ideen en de politiek op al z地 niveaus.

Mijnheer Huyse, u zegt dat de bedrijven stilaan alle macht naar zich toetrekken; de overheid zou minder en minder te zeggen hebben. Volgens mij is dit echter geen echte dwangmacht vanwege de bedrijven. De bedrijven moeten nog altijd verantwoording afleggen aan de consument terwijl de overheid enkel bij verkiezingen onderworpen wordt aan de mening van de burger. Hoeveel invloed heeft de priv-sector nu eigenlijk op de overheid?
Uw opmerking bevat twee facetten. E駭, de aard van de macht die uitgeoefend wordt, verschilt zeg je; de overheid kan dwang uitoefenen en de bedrijven, waarvan ik zeg dat ze ook politieke macht ontwikkelen, daar is die dwang er niet. Er is een definitie van politiek die zegt dat de politiek erin bestaat aan grote groepen van de bevolking bindende beslissingen op te leggen. Als je dat zo bekijkt zie je dat bepaalde multinationals aan grote groepen van de bevolking bindende, en dus dwingende beslissingen opleggen. Hoe wij ons in 2015 gaan bewegen, gaan voeden en ontspannen: dat wordt opgelegd, niet door de beroepspolitici, maar de facto door de markt, door de economie. Het zijn niet de politici die beslist hebben dat er een TGV komt, die beslissing is elders genomen. Ook wat betreft de medische vooruitgang, klonen etc.: dat wordt niet opgelegd door de politiek, maar door wat ik noem het huwelijk tussen de medische sector en het bedrijfsleven. Dus het is niet zo dat een multinational mensen kan dwingen door gevangenisstraf, vrijheidsberoving, etc.; maar dat het langs andere wegen mensen wel dwingt tot bepaalde handelingen, dat is zeker en misschien is het daar zelfs nog sterker (Huyse verwijst naar Renault waar 6000 mensen hun job verloren en naar de monetaire politiek, waar geen enkele nationale bank ooit iets kan veranderen aan de aandelenpolitiek die werkt met onbereikbare bedragen van 13.500 miljard dollar per dag).
Bovendien zien we dat de macht van de overheid almaar meer uitgehold wordt, de priv-politie groeit veel sneller dan de overheidspolitie, grote bedrijven hebben hun eigen rechtspraak. In Amerika kennen we nu het fenomeen van "Gated America", waar hele zones worden afgebakend, zonder toegangsmogelijkheden voor de overheid, met een eigen onderwijs, eigen verkeersregels, etc. Dus is het verschil dat jij bespreekt in je inleiding in feite veel minder groot als je denkt. Dan het tweede punt, waar je zegt dat er dus verantwoording moet afgelegd worden, dat is waar voor bepaalde multinationals. Hoe meer een multinational gebonden is aan een merk, hoe gevoeliger hij is. Een boycot van Nike of Coca Cola doet pijn, maar multinationals met minder merkgebondenheid, die doen gewoon waar ze zin in hebben. Dat zijn de bedrijven die in de ertsontginning werken, die de tropische regenwouden omhakken: die kan de consument onmogelijk treffen. Ze worden wel gedwongen door de markt maar niet door de bevolking. Ik twijfel zeer strek aan uw stelling dat de bedrijven op hun verantwoordelijkheid gepakt kunnen worden. In die zin ben ik heel blij met de oprichting van internationale NGO痴, die fungeren als de sparringpartners van bepaalde machtsgroepen in de samenleving. Wat wel waar is, is dat veel bedrijven gevoelig zijn geworden voor wat men noemt ethisch ondernemen, duurzaam ondernemen, maar dat kun je opnieuw niet afdwingen.

Iets totaal anders dan: onlangs vestigde Elchardus de aandacht op het feit dat de burger de politiek meer en meer wantrouwt. U spreekt daar ook over, maar toch bent u niet akkoord met Elchardus op sommige punten. Wat zijn de overeenkomsten tussen u en Elchardus wat betreft het wantrouwen van de burger?
Het afnemen van het vertrouwen in de beroepspolitici kan gewoon een heel gezonde reactie zijn, vanuit een bepaald realisme: de mensen zien ook wel in dat de beroepspolitici niet alles meer kunnen. Dat kan een verklaring zijn voor de daling van het vertrouwen. Het kan ook uit scepticisme zijn, wat ik ook beschouw als een gezonde reactie.
Ik ben het niet eens met het begrip wantrouwen, dat is iets helemaal anders. Wantrouwen heeft een veel negatievere lading dan een daling van het vertrouwen. Wantrouwen wil zeggen dat je er niets meer mee te maken wil hebben. Elchardus definieert het veel negatiever dan ik. Je wordt ook veel pessimistischer door het woord "wantrouwen". Het betekent dat je ook niemand meer kan overtuigen. Vertrouwen kan na een daling terug stijgen, wantrouwen niet.

Wil de burger dan eigenlijk terug naar de burgemeester die alles voor hen kan doen? De kloof met de burger is dus nog altijd h騁 probleem?
Jarenlang heeft men hier de burger verleid - letterlijk - door de burger als een clint te beschouwen. Men spreekt ook van het clintisme in de politiek. Je kon voor alles bij je politicus terecht, om bv. de dienstplicht wat draaglijker te maken. Men heeft de burger wijsgemaakt dat het alle dagen zes december is, en dat kan nu niet meer om vele redenen. Als een politicus nu iemand een job bij de overheid geeft, dan zijn er negen anderen die deze niet hebben, en die dus kwaad zijn. Het is bekend dat de sp.a u genegen is. Vindt u dan niet dat in die context het Vlaams Blok momenteel socialistischer is dan de sp.a? Het Blok pleit immers meer dan de sp.a voor inmenging door de overheid.
E駭: het socialisme staat al twintig jaar niet meer voor overheidsinterventie. Twee: socialisme staat nu wel voor het bestrijden van ongelijkheid, zowel in eigen land als mondiaal. Het Vlaams Blok staat dus niet voor socialisme, want zij pleiten niet voor gelijkheid, zij pleiten voor blijvende ongelijkheid. Niet alleen tussen Belgen en migranten, maar ook binnen de Vlaamse bevolking is het Blok zeker niet pleiter voor een politiek die tot gelijkheid leidt. Ze zijn in wezen elitair, al zullen ze dat niet aan hun laaggeschoolde kiezers zeggen.

Dus u ziet een toekomst voor de sp.a?
Puur sociologisch gezien kan die partij niet meer groeien in absolute cijfers. Die partij zal kwalitatief sterk blijven, ze zal zoals nu de sterkste politici leveren. Als je de huidige regering bekijkt, zijn de sterkste figuren socialisten. Aan liberale kant heb je buiten Verhofstadt en Michel geen sterke figuren.
Dat is de toekomst van de socialistische partij, kwantitatief geen hoogvlieger maar kwalitatief sterk. Het wordt een zweeppartij die het wel zal moeten hebben van regeringsdeelnames, want wat doe je met sterke figuren als je in de oppositie zit?
Wat betreft het kartel met spirit heeft ook de sp.a zijn stukje van de erfenis van de volksunie te pakken. Er zal natuurlijk enige affiniteit zijn maar de belangrijkste reden zijn de stemmen die het zal opleveren.

Wat denkt u van het feit dat de meeste partijen naar het centrum evolueren, mainstreampartijen worden?
Ik ben geen voorstander van een partijenstelsel waar alle partijen in het midden van de weg rijden. Dat schept veel verwarring in de hoofden van de mensen, omdat de profielen van die partijen niet meer duidelijk zijn. Dat is bijvoorbeeld het drama van de CVP: ze lijkt zozeer op de VLD dat ze niet tot oppositie voeren kan komen, tenzij voor bepaalde dossiers. Ik denk dat het belangrijk is dat je een partij leidt met een heel scherp profiel. Op electoraal terrein schijnt dat niet te lonen, maar op middellange termijn leidt dat tot een daling van het vertrouwen.

Vindt u ook niet dat de nationale politiek er niet meer zoveel toe doet, alle belangrijke beslissingen vallen op Europees niveau?
Dat hangt van kleine dingen af, een klein dossier als de dodehoekspiegel krijgt Europese dimensies als de vervoersmaatschappijen er zich mee beginnen te bemoeien.
Het universitair beleid, een Europese uitvinding, valt buiten de Belgische bevoegdheden, Vanderpoorten kan op haar hoofd gaan staan, maar ze kan alleen niets aan de BaMa hervorming veranderen.

Wat houdt die Bolognaverklaring nu eigenlijk in, want meer dan een vage verklaring is het niet.
Het is ook een slogan, zoals de Maastrichtnorm, om meer en meer blokkeringen op te heffen en mensen voor voldongen feiten te stellen. Men wil gewoon de universitaire studies 鳬n maken op Europees vlak, waardoor het vrije verkeer van diensten vergemakkelijkt wordt. Op het moment dat Bologna voltooid zal zijn, zullen alle diploma痴 gelijkwaardig zijn, zodat bv. een licentiaat in de rechten ook in Londen kan gaan pleiten. Het is een Europees project maar het betekent wel voor bepaalde studierichtingen enorme ingrepen.

U maakt in uw boek de kritiek dat het voor wie de staat beheert moeilijker wordt om deze te controleren door de privatisering van de overheidsbedrijven. Toch wordt juist die privatisering op de politieke agenda gezet. Is dit geen contradictie?
Ook dat is weer een Europees bevel. Als de overheid een sterke speler is op de markt, dan leidt dat tot concurrentievervalsing. Europa wil die concurrentievervalsing via overheidsbedrijven wegnemen. Met andere woorden, dit is een Europees agendapunt en dan kunnen de nationale politici niet anders dan dat ook op de agenda zetten.
Soms kan dat leiden tot consumentonwaardige toestanden, zoals bij de privatisering van het Britse spoor.
Niettemin moest er met de Belgische overheidsbedrijven iets gebeuren. Politieke benoemingen en het kunstmatig in leven houden van Sabena is iets dat moest stoppen en dat spijtig genoeg op een faillissement is uitgedraaid.

Wat denk u over de rol van de religie in Europa?
Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen religie en kerk: religie als een pakket van overtuigingen en aan de andere kant de praktische vormgeving, een instelling, zoals een kerk. Ik denk dat het aspect kerk in Europa sterk afzwakt, maar dat wil nog niet zeggen dat dat ook zo is voor de religie an sich.
Mensen zoeken naar een bepaalde zingeving voor leven, dood en ziekte. Alleen bieden de bestaande religies daar geen voldoende antwoord op. De katholieke kerk biedt geen antwoord meer op levensvragen. Er ontstaat daar een vacum dat hoe dan ook wordt opgevuld. Zingeving zal altijd blijven bestaan, mensen maken nu een soort van cocktail met elementen uit alle verschillende religies en bricoleren zo dus hun eigen zingeving. In plaats van een monothesme evolueren we naar een cocktailreligie.

Trekt die cocktailtrend zich ook door naar andere aspecten?
Naar alle terreinen: er wordt gesplitst gestemd, dus de politiek versplintert. Men houdt niet meer vast aan bepaalde structuren.
Alles wordt gevormd met alle mogelijke elementen. Ook het consumentisme is daar overigens aan onderhevig. Men ziet dat zelfs bij de afgestudeerden. Vroeger kon ik met zekerheid voorspellen waar elke student zou terechtkomen, terwijl dat nu onmogelijk is geworden. Er zijn nu juristen die tramchauffeur zijn geworden, of museumdirecteur.

Om af te sluiten misschien nog een algemener vraagje: zou u een jongere aanraden om in de politiek te gaan of zou u hem er eerder van weg houden?
Ik zou het niemand afraden, je kan gebeten zijn door de politieke microbe en als je sterk genoeg bent kan je het ook maken in die wereld. Maar anderzijds is het toch een harde wereld: je gezinsleven lijdt eronder, je hebt geen normale uren, voor het geld moet je het ook niet doen, daarvoor moet je naar de priv-sector.
Dus afraden nee, maar aanraden ook niet snel.

Mijnheer Huyse, bedankt voor dit interview

Gilles Van der Stuyft & Pieter Cleppe

Dit interview werd overgenomen, met toestemming van de auteurs en uitgever, uit Blauwdruk, het tijdschrift van LVSV Leuven

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons