Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Balie vist laatste getuige van schrapping Joodse advocaten op

ANTWERPEN - Vorige week maandag heeft de Raad van de Orde bij de Antwerpse balie de kandidatuur aanvaard van een nieuw lid op de lijst van de ereadvocaten. Het gaat om de 96-jarige Robert Borisewitz uit Antwerpen. Hij is slechts korte tijd advocaat geweest, bijna zeventig jaar geleden en dan nog uitsluitend als stagiair. De balie kwam hem op het spoor bij de voorbereiding van een tentoonstelling uit Duitsland over de Joodse advocatuur tijdens de oorlog.

Het gaat om een permanente maar reizende collectie, waarvan de catalogus na elke nieuwe halte er een hoofdstuk bijkrijgt. In december is ze te zien in de wandelzaal van het Antwerpse Vlinderpaleis; in januari doet ze Brussel aan.

Tempelierskerk

96-jarige Robert Borisewitz uit AntwerpenBorisewitz is de enige nog levende getuige van de zwartste periode in de geschiedenis van de Antwerpse balie. PagiA trok voor en met Terzake enkele dagen op met Robert Borisewitz en zijn 92-jarige echtgenote, én met stafhouder Jan Verstraete, die de verloren zoon uit de archieven opdiepte. De gewezen stafhouder, die als archivaris zowat het geheugen en geweten is van de Antwerpse balie, heeft een boek gewijd aan de schrapping van de Joodse advocaten in WO II.

Een stukje van het resultaat is vanavond te zien als reportage in het Canvas-duidingsprogramma Terzake van de VRT. Daarin ook beelden en interviews die Leo Stoops maakte in de Temple Church in Londen. In die "Tempelierskerk", die bindingen heeft met een balie, bevindt zich op dit ogenblik de reizende tentoonstelling.

"Ik voelde me niet echt meer welkom"

Robert was in het begin van de oorlog stagedoend advocaat in Antwerpen. Net toen hij met zijn patron zou gaan optreden in een spraakmakende assisenproces (over de "moord van Ekeren"), beleefde de Antwerpse balie de zwartste periode uit haar bestaan: om te voorkomen dat de hele balie door de bezetter zou worden opgeheven, werden de zeventien Joodse advocaten geschrapt van de lijst. Meester Borisewitz was toen, net als elf van zijn confraters, al het land uit gevlucht. Hij kwam met zijn familie en zijn verloofde via Frankrijk, Spanje en Lissabon in Brazilië terecht, waar hij een nieuw leven opbouwde als diamantbewerker en -handelaar. In 1941 trouwde hij er met zijn Friedel (vandaag 92, maar dat gelooft niemand).

Bij het uitbreken van de vrede werden de zeventien namen meteen weer op de "tableau" gezet. Borisewitz keerde toen alleen terug naar Antwerpen, maar om onduidelijke redenen voelde hij zich niet bepaald welkom in het paleis. "Ik had de indruk dat ze niet bepaald op me zaten te wachten", zegt hij. "Misschien botste hij op de verkeerde confraters, die hem bij het weerzien verweten destijds te zijn gaan lopen", nuanceert Jan Verstraete. "Het is jammer dat ik toen niet ben kunnen meegaan. Dan had ons leven er beslist anders uitgezien", voegt Friedel daar nog aan toe. Bij Robert en Friedel is er overigens geen greintje boosheid over de schrapping door de balie: "Dat heeft waarschijnlijk vele mensenlevens gered", zegt zij. "Het heeft geen zin hierover een discussie te beginnen, maar eigenlijk was het een schande", vindt Verstraete dan weer.

Naadloze tussenkomsten

Robert keerde dus terug naar Brazilië bij zijn Friedel en hun dochter en bleef er tot 1968 in de diamant. Toen ging hun zoon in de States studeren en hun dochter trok naar Antwerpen om te trouwen. "We beslisten dan maar om zelf ook maar terug naar Antwerpen te remigreren. Antwerpen was niet langer een oorlogsruïne en in Brazilië was het intussen ook al niet meer zo leuk leven".

Intussen is Robert Borisewitz dus bijna eeuweling. Zijn concentratie en geheugen beginnen te verzwakken, vindt hij zelf, en het gehoor is ook niet meer wat het vijftig jaar geleden was, maar voorts is de man nog opvallend alert. Toch werd het hem tijdens het interview in de historische assisenzaal van het oude Antwerpse paleis voor de camera soms wat te machtig. "Het is niet zo verwonderlijk dat de emotie soms de bovenhand neemt", neemt zijn echtgenote dan over: "Toen we daarnet binnenstapten in die prachtige zaal waar zeventig jaar geleden zijn carriëre in een definitieve plooi had moeten vallen, voelde ik al dat hem dit niet onberoerd liet". Tijdens het interview zou Friedel, als eerste getuige, met gevatte tussenkomsten waar nodig telkens naadloos inpikken op het verhaal van haar echtgenoot. Hij het beeld en de emotie, zij de klank en het verhaal.

Over de problemen bij de Antwerpse balie hebben de twee eigenlijk niet zoveel te vertellen. Ze waren toen al weg: hij vluchtte en was gevangene in Frankrijk. Toen hij terug naar Antwerpen kwam is zij haar verloofde nagereisd om hem mee te nemen op een vlucht in etappes waarover ze honderduit weet te vertellen, en die eindigt in Brazilië. Haar vader had een visum voor dat land weten te bemachtigen voor het hele gezin. Vooral de pogingen om over de Pyreneeën te geraken via bergdorpjes met een corrupte politiechef of een idealistische burgemeester, vormen stof voor een thriller.

Golfen in "a pitoresque seaside town"

Friedel BorisewitzOver Friedel gesproken. CNN noemt haar op haar 92 in een CNN-reportage "een mirakel van de natuur: mensen reageren geschokt wanneer ze haar leeftijd vernemen. Deze vrouw, die op haar 38 een jaar in het ziekenhuis lag met TBC, doet nog steeds haar dagelijkse lichaamsoefeningen. Ze speelt op regelmatige tijden golf en in het weekend is het koppel in Knokke te zien (door CNN "a pitoresque seaside town" genoemd!). Zij zwemt er in de Noordzee op momenten waarop de meesten het water veel te koud vinden", lezen we. Dat laatste relativeert Friedel: "Komkom, ook voor mij moet het minstens dertig graden zijn".

Het was in de maandelijkse gezondheidsbijdrage dat de Amerikaanse nieuwszender enige tijd geleden aandacht schonk aan "het Joodse echtpaar dat de holocaust heeft overleefd door destijds met valse documenten naar Brazilië te vluchten". Dat laatste klopt volgens Friedel ook niet: de documenten die ze hadden, waren OK, en als er geen waren, dan maar zonder: geld opent vele deuren.

"Zij schrijven hun hoge ouderdom toe aan gezond eten, regelmatig golfen en zwemmen in het water van de Noordzee, dat anderen te koud vinden", vervolgt CNN. De website van de gemeente Knokke-Heist, waar het koppel in de zomer een flatje huurt waar ze regelmatig naartoe gaan, sprong op de kar om met hun verhaal het gezonde leven in de kustgemeente aan te prijzen.

auteur: Jan Heuvelmans

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons