Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Vermogensaangifte en de aangifte van mandaten

Sinds 2005 zijn de politici verplicht om bij het Rekenhof een aangifte te doen van hun mandaten en vermogen. De vermogensaangifte is vertrouwelijk. Maar de mandaten worden publiek gemaakt. Ellenlange lijsten van politici en de organisaties waarin zij actief zijn werden door Politics samengebracht in een databank. De raadpleging ervan kan helpen door het bos de bomen te zien.

De verplichting van de vermogensaangifte werd ingevoerd om te voorkomen dat politici en topambtenaren zich persoonlijk zouden verrijken bij de uitoefening van hun mandaat. En de verplichte mandatenlijst moest belangenvermenging tegen gaan.

Over de mandaten

Een politicus/politica wordt gekozen door de bevolking en kan een of meer uitvoerende mandaten toegewezen krijgen. Sommige kandidaten hebben een beroep(sverleden) waarin zij al actief waren in een vennootschap of vereniging. Heel wat politici zijn actief in de non-profit.

Een aantal mandaten zijn het gevolg van een mandaat als verkozene des volks. Zo worden politici vanuit de federale overheid afgevaardigd naar de West-Europese Unie, de Raad van Europa, de BeNeLux Unie, … Het gaat hier dus niet om een extra ‘baan’ maar om een activiteit die kadert binnen een bestaand mandaat. Voor dergelijke mandaten wordt geen extra loon voorzien, maar wel een onkostenvergoeding.

In de resultaten van de aangiften vinden we politici die een bepaald mandaat als “bezoldigd” aangeven, terwijl hun collega’s dat niet doen. In de regel is een bezoldiging datgene wat belastbaar is. Een onkostenvergoeding is dus geen bezoldiging. Wie die ‘onbezoldigde’ mandaten wél invult, geeft daarmee de onterechte indruk dat hij of zij overdreven cumuleert.

Een aantal politici hebben een onvolledige lijst ingediend, terwijl andere minutieus alle details neerschrijven (enkele duidelijke voorbeelden zijn te vinden in de toplijsten). Ca. 400 hebben verzuimd om een mandatenlijst in te dienen. Die groep is uiteraard niet terug te vinden in de databank. Het gaat hier, naar verluidt, vooral om mensen met lokale mandaten.

Over het vermogen

Deze aangifte verplicht politici om een lijst op te stellen van roerende en onroerende eigendommen. De gegevens worden aangeleverd onder gesloten omslag en bewaard in de kluizen van het Rekenhof. De omslagen blijven gesloten en de informatie blijft geheim. Ze kunnen enkel worden ingezien door een onderzoeksrechter, indien een gerechtelijk onderzoek wordt geopend tegen de persoon wegens financiële onregelmatigheden die zouden leiden tot persoonlijke verrijking. De vermogensaangifte wordt niet gecontroleerd zolang er geen sprake is van een gerechtelijk onderzoek. De vermogensaangifte wordt bewaard tot 5 jaar na het indienen van de aangifte.

Ongeveer 7.200 politici deden een vermogensaangifte. Ongeveer 500 lieten na om een aangifte in te dienen. Hierop staan boetes van 550 tot 5.500 euro

Wie moet aangifte doen?


Politici met provinciale, gemeenschaps-, gewestelijke of federale mandaten zijn verplicht om aangifte te doen. Politici die enkel een gemeentelijk mandaat uitoefenen moeten enkel een aangifte doen als ze burgemeester of schepen zijn. Politici met enkel een mandaat van gemeenteraadslid zijn dus niet verplicht om een aangifte te doen. Een gemeenteraadlid met bijvoorbeeld een mandaat van volksvertegenwoordiger moet dat wel doen. Om die reden zijn niet alle gemeenteraadsleden terug te vinden in de databanken.

Naast de politici met verkozen mandaten zijn ook provinciegouverneurs en topambtenaren verplicht om aangifte te doen. Inbegrepen zijn de voorzitters van de OCMW’s. Ook de kabinetschefs, de prinsen (Laurent, Astrid en Filip) en de bestuursleden van intercommunales (zowel directiecomité als de leden van de raad van bestuur) ontsnappen niet aan deze verplichting.

Verplichting


Elk jaar, voor 1 april, moet een lijst worden ingediend van alle mandaten die in het voorgaande jaar werden uitgevoerd.

Politici die geen aangifte doen lopen ook hier het risico op een boete van 550 tot 5.500 euro als minnelijke schikking. Bij niet-betalen komt het dossier voor de correctionele rechtbank. Daarnaast worden de namen in het Staatsblad gepubliceerd. Tot nog toe werden er nog geen vervolgingen ingesteld. Volgens het parket komt dat omdat het Rekenhof hiervan geen aangifte deed. In uitvoering van een recente beslissing van het College van procureurs-generaal zal het Brusselse parket zich ontfermen over de vervolging. Het bepaalt verder, dossier per dossier, of het overgaat tot seponeren of vervolgen.

Als de politicus of politica voldoet aan de aangifteplicht, dan is hij of zij meteen verplicht om alle mandaten aan te geven. Ook als het gaat om het mandaat van gemeenteraadslid of een bestuurlijke functie in een non-profit organisatie. Zelfs de onbezoldigde mandaten. Binnen die aangifte vallen meteen alle lidmaatschappen van beleidsorganen van firma’s, overheidsbedrijven, stichtingen, vakbonden, politieke partijen, ziekenfondsen, heemkundige kringen, oudercomité’s, … Buiten deze regeling vallen alle mandaten die bvb door een cliënt aan zijn advocaat worden gegeven (schending van het beroepsgeheim). Aangifte van een gewoon lidmaatschap is evenmin verplicht.

Cijfers en correctie


Meer dan 7.500 politici uit het hele land (ook het Franstalige deel) combineren meer dan 2.200 functies in ongeveer 15.000 organisaties. Het was onmogelijk om de omschrijvingen en benamingen gelijk te trekken. Daar waar de ene mandataris aangifte doet voor een functie bij de “WEU”, geeft de andere aan dat hij/zij deel uitmaakt van de “Assemblee van de West-Europese unie WEU”. Van beide bestaat in deze databank een overzicht. Het is erg belangrijk te weten dat de databank kan doorzocht worden als bron van informatie, en dat de volledigheid wordt nagestreefd door op verschillende manieren te zoeken.

Discussie

Er is heel wat te doen geweest rond de aangifte van vermogen en mandaten. Eén en ander kadert in de openheid van bestuur. De vraag is uiteraard niet of we absoluut moeten weten in welke schoolcomités de mandatarissen betrokken zijn of hoeveel de juwelen van de vrouw van de burgemeester waard zijn. Omdat er voldoende consensus was om de wet te stemmen, mogen we aannemen dat ook de politici een dergelijke aangifte nuttig vonden. De toekomst zal uitwijzen of deze verplichting een bijdrage levert aan een behoorlijk bestuur.

De transparantie die door de mandatenlijst wordt gecreëerd wordt door het Rekenhof als volgt omschreven: “Op die manier kan het publiek nagaan welke plaats ze innemen in het maatschappelijke krachtenveld. Voor de betrokken mandatarissen vormt de aangifte dan weer een middel om een schijn van belangenverstrengeling te voorkomen”. Over de vermogensaangifte luidt het: “Die vormt een waarborg dat de uitoefening van een mandaat geen onterechte voordelen opleverde voor de betrokken mandataris. En wanneer de mandataris het slachtoffer is van ongegronde aantijgingen over onrechtmatige verrijking, dan kan de vermogensaangifte een aanwijzing van zijn onschuld zijn.”

De reactie van de mandatarissen op de mandatenlijsten waren overwegend positief. Het is vooral de vermogensaangifte die op veel weerstand kan rekenen. Niet enkel is de samenstelling voor sommigen ingewikkeld. Het zou geen document zijn waarop het gerecht zich kan baseren bij een eventuele vervolging. In een meerderheid van de reacties gaat men ervan uit dat dergelijke gegevens eenvoudigweg uit bank- en verzekeringsinformatie te putten zijn, op het moment dat de vervolging zich aandient. Om Servais Verherstraeten (Kamerlid CD&V) in Gazet van Antwerpen te citeren: “Bij een onderzoek is het voor het gerecht een koud kunstje om uit te vlooien of iemand zich verrijkt heeft. Dat zagen we bij het onderzoek naar Willy Claes. Toen is het gerecht het vermogen tot onder zijn matras gaan zoeken."

Auteur: Maarten Malaise

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons