Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Over waarden en taboes

Overal ter wereld hebben moslimorganisaties opgeroepen om te betogen. In veel gevallen was de aansporing zelfs niet nodig. In Syrië en Iran kwamen mensen “spontaan” op straat, uitdrukkelijk gesteund door het regime. Aanleiding zijn de spotprenten of cartoons gepubliceerd door een resem Europese kranten.

Het verhaal begint halfweg september 2005 in Denemarken. Jyllands-Posten, een krant die de rechts-politieke vleugel gunstig gezind is, publiceert 12 cartoons. De krant heeft uitdrukkelijk de tekenaars opgedragen om creaties te bedenken waarin de profeet Mohammed een hoofdrol opeist. Daarmee wilde de krant protesteren tegen de zelfcensuur die ontstaan is na de moord op de Nederlandse filmmaker Theo Van Gogh. Na de aanslag durfden vele cartoonisten en humoristen geen grappen meer bedenken over de islam.

In 2005 was er nog geen deining ontstaan. Zelfs na publicatie van enkele cartoons in Noorse kranten bleef alles rustig. Pas wanneer de Duitse krant Die Welt en het Franse France Soir de spotprenten overnamen werd er ruchtbaarheid aan gegeven. Na kleinschalige betogingen en marsen op ambassades in het Midden-Oosten, publiceerden meer en meer West-Europese kranten de cartoons en dit als teken van solidariteit. Journalisten vonden in groten getale dat hun heilige persvrijheid in het gedrang kwam. Daarop uitten ook de moslimleiders hun ongenoegen steeds luider.

Denemarken kop van jut

De kloof tussen de sacrale vrijheid van pers in het Westen en het verbod op het afbeelden van Mohammed door de moslimgemeenschap, bracht een algemeen geweten pijnpunt in de actualiteit. Plots kwam Denemarken en zijn premier Rasmussen, in het oog van de storm terecht. De communicatie verliep echter niet naar behoren. De Deense ambassadeur in Saudi-Arabië distantieerde zich van de cartoons.

Rasmussen ondernam een poging om de gemoederen te bedaren. In een uitgebreid interview aan de Arabische zender Al-Arabiya zei Rasmussen dat hij noch zijn land niet verantwoordelijk kan gehouden worden voor wat verschijnt in de vrije pers. De economische consequenties voor een boycot van Deense producten zal zeker meegespeeld hebben in deze overweging. Want al tientallen winkels in het Midden-Oosten verkochten de producten niet meer. En ook de Deense bedrijven hadden zich al tegen de publicaties van de cartoons gekant.

In Frankrijk werd er dan weer olie op het vuur gegooid doordat de Egyptische hoofdaandeelhouder van France Soir de hoofdredacteur ontsloeg na het publiceren van de cartoons.

Internationale reacties

Franco Frattini, EU-commissaris voor Justitie verklaarde dat hij de gevoelens die heersten in de moslimgemeenschap kan begrijpen. Hij zei ook dat het publiceren van dergelijke spotprenten de dialoog tussen de geloofsgemeenschappen en de culturen zo niet bevorderd worden. Anderzijds wierp hij ook op dat aan de basisbeginselen van Europa niet getornd mag worden.

In de International Herald Tribune verklaarde Zsofia Szilagyi ongeveer een gelijkaardige mening. Ze vraagt zich af waarom er zonodig een negatief punt over de islam naar voor wordt geschoven in een maatschappij waarin de islam al af te rekenen krijgt met een uitgebreide negatieve verslaggeving in de vorm van gijzelingen, bomaanslagen en terroristische groeperingen.

Jihad al-Momani, de hoofdredacteur van de Jordaanse krant Shihan vraagt zich dan weer af wie de islam meer beledigt, de moslim die aanslagen pleegt in de naam van zijn geloof of de buitenlander die de profeet tekent.

De Executieve van Moslims in België hebben in een persbericht verklaard dat ze verontwaardigd is door ‘de islamofobe houding van de auteurs van racistische en xenofobe karikaturen van de profeet Mohammed’.

Deense politieke achtergrond
Denemarken is een van de staten in Europa waar de rechts-populistische partijen aanvaarde spelers zijn in het politieke spel. Voornamelijk de Dansk Folkeparti (DF) heeft er heel wat in de pap te brokken. De minderheidsregering houdt het hoofd boven water dankzij de steun van de rechtsnationale volkspartij.

Dat de Denen niet verlekkerd zijn op de moslims, blijkt al uit een opinieonderzoek van het bureau Sonar in 1999. Daarin verklaart 56% van de Denen dat ze de 2,4% moslims in hun land aanzien als een bedreiging voor de Deense religie en cultuur. De grootste weerstand is te vinden onder het electoraat van de DF waarvan 94% de moslims als bedreiging zien (In de greep van de angst, Rinke van den Brink). Zelfs de Deense koningin Margrethe II liet zich uit over de moslims in Denemarken met enkele stevige uitspraken.

Of de verstandhouding van de Denen tegenover de moslims wat met de huidige escalatie te maken heeft, is nergens expliciet uitgesproken. Dadelijk werd gefocust op de bescherming van de vrije meningsuiting zonder ook maar een blik te werpen op het doel van de cartoons. Is het simpel vermaak of is de ondertoon toch wat scherper dan wat de West-Europese opiniemakers denken?



PieterJan Viaene

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons