Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Paus Johannes Paulus II (1920-2005)

Op 2 april omstreeks 21h37 is Paus Johannes Paulus II overleden. De Maar wie was die goedheilig man nu eigenlijk? Wat was hij voor persoon voor zijn pontificaat? Wat waren zijn sterke punten tijdens zijn pontificaat? Wat gebeurt er nu de paus gestorven is? Wie zijn de mogelijke opvolgers? Op deze en andere vragen proberen we u een sluitend antwoord te bieden met dit dossier.








Van Karol Wojtyla tot Johannes Paulus II

Paus Johannes-Paulus II was niet alleen een geestelijk vader voor de miljoenen gelovigen over de hele wereld, hij was meer dan dat. Hij heeft ook een politieke invloed gehad. Misschien zelfs meer dan enig andere paus of geestelijke leider. Voor u zetten we kort de grote gebeurtenissen van deze uniek man op een rijtje.

1920: Karol Wojtyla wordt geboren in Wadowice, Krakow, Polen. Een maand later wordt hij er gedoopt.

1938: de 18-jarige Karol begint zijn studies filosofie aan de universiteit van Krakow. Samen met zijn vader verhuist hij ook naar deze stad. Zonder moeder want zij is in 1929 al gestorven toen Karol amper 9 jaar was.

1939: Duitsland bezet Polen. De universiteit waar Karol Wojtyla aan studeert wordt gesloten door de Duitse bezetter.

1940-1944: Om het gezin op de been te houden gaat Karol werken in een steengroeve. Daarna gaat hij aan het werk voor het chemieconcern van Solvay. In 1941 valt de jonge Pool helemaal alleen wanneer zijn vader op 62-jarige leeftijd sterft. Hij combineert het werken met de studies aan het ondergronds gegane seminarie van Krakow.

1946: de gebeurtenissen volgen zich nu snel op. Eerst wordt hij subdiaken, daarna diaken en op 1 november 1946 wordt hij tot priester gewijd. De dag erna leidt hij zijn eerste kerkdienst. Op 15 november vertrekt hij echter alweer om zijn studies in Rome verder te zetten. Hij studeert er 2 jaar lang filosofie en theologie. Tijdens de vakanties trekt hij door België, Nederland en Frankrijk.

1948: Wojtyla keert terug naar Polen waar hij in 1953 promoveert in de filosofie. Daarna werd hij professor in de moraaltheologie en sociale ethiek aan het grootseminarie van Krakau en aan de theologische faculteit van Lublin.

1958: zijn carrière komt opnieuw in een stroomversnelling terecht wanneer hij eerst tot hulpbisschop wordt benoemd en vervolgens tot bisschop in Krakow.

1962-1965: tijdens deze periode neemt hij deel aan het Tweede Vaticaans Concilie. In 1964 wordt hij door Paus Paulus VI benoemd tot Aartsbisschop van Krakau.

1967: door diezelfde Paus Paulus VI wordt hij tot Kardinaal gewijd in de Sixtijnse Kapel.

1970-1977: in deze periode maakt hij als Kardinaal talrijke reizen onder andere naar België.

1978: wanneer Paus Paulus VI komt te sterven maakt het deel uit van zijn taak om in het conclaaf een opvolger aan te duiden. Samen met zijn collega’s kiest hij voor Albino Luciani die Johannes Paulus II wordt. Na een maand en enkele dagen sterft ook deze paus. Opnieuw moet een opvolger gekozen worden. De keuze valt op de erudiete Pool die daarmee de 263ste opvolger van Petrus wordt.

Het pontificaat: een kort overzicht

Eens de man paus is, kiest hij niet voor het makkelijke leven. Hij stapt niet in de voetsporen van Paus Paulus VI, die toch eerder opteerde voor een eenvoudig pontificaat. De paus is zinnens bruggen te slaan tussen geloofsgemeenschappen. Daar zal hij ook niet lang mee wachten. 1978 wordt beschouwd als een inloopjaar. Voor de eerste maal spreekt hij het Urbi et Orbi uit. Even later wordt hij officieel geïnstalleerd als pastor van de universele kerk.

In 1979 komt hij echter al goed op dreef. Zijn eerste apostolische reis gaat richting Dominicaanse Republiek, Mexico en de Bahama’s. In zijn eerste volledige jaar als paus is er ook de encycliek Redemptoris hominis. Later op het jaar reist hij terug naar zijn thuisland Polen, het volk is dolenthousiast. Later trekt hij nog naar de Verenigde Staten waar hij spreekt voor de VN. Het reizen is echt begonnen voor de paus. Ook Turkije doet hij nog aan. Op het einde van dit jaar zal hij ook nog eens 14 kardinalen benoemen.

De grootste gebeurtenis in 1980 is misschien zijn rondreis door het Afrikaanse continent. Hulp en steun kunnen ze er zeker gebruiken want de bevolking verkeert er vaak in een schrijnende toestand. Miljoenen ontvangen hem met open armen en ook de Afrikanen sluiten hem in hun harten. Ook het jaar erop gaat de paus verder op hetzelfde elan. Hij verleent audiëntie aan de Poolse vakbondsleider Lech Walesa en steutn hem daarbij openlijk in zijn strijd voor betere werk- en leefomstandigheden voor de Poolse arbeiders. Na een grote rondreis door het Aziatische continent komt Paus Johannes Paulus II terug naar de thuishaven Vaticaanstad. Tijdens een rondrit op het Sint-Pietersplein wordt hij het slachtoffer van een aanslag. De Turk Mehmet Ali Agca probeert de paus van dichtbij neer te schieten. Na een operatie van 6 uur komt het nieuws dat de paus het zal halen en dat zijn toestand stabiel is. Later zal hij persoonlijk naar Ali Agca’s cel trekken om de man vergiffenis te schenken.

De paus heeft het op twee na langste pontificaat uit de geschiedenis gehad. Met 100 reizen en meer dan 1000 audiënties is het bijna niet mogelijk u een compleet overzicht te geven. Van Zwitserland tot Colombia, van Lesotho tot Santo Domingo, overal is de paus wel eens geweest. Hij voelde het als zijn plicht en roeping om zijn kerk voor iedereen te vertegenwoordigen. En niet zonder succes, met zijn charisma sprak hij vele mensen aan.

Ook de audiënties die hij verleende, bleven niet onbesproken. Zo nodigde hij hoogwaardigheidsbekleders als George Bush sr, Bill Clinton, Yasser Arafat, Yitzak Rabin, Benjamin Netanyahu, Ronald Reagan, Nelson Mandela,… uit voor een persoonlijk gesprek. Ook president Kathami van de islamitische republiek Iran mag langskomen. Zonder onderscheid te maken qua geloof wordt zowat iedereen met een hoge politieke functie uitgenodigd. Koningen, presidenten, vice-presidenten, voorzitters van de nationale parlementen,… De lijst lijkt bijna oneindig.

Wat als het rijk van Johannes Paulus II over is?

Net zomin als u en ik, is ook de paus het eeuwig leven niet gegeven. Er worden eeuwenoude tradities bovengehaald. Wat deze zijn, zetten we voor u op een rijtje, te beginnen bij het officieel vaststellen van de dood.

De vaststelling van de dood van de paus is aan strenge regels onderworpen. De kamerheer van de paus of camerlengo stelt de dood vast door drie keer op het hoofd van de paus te tikken met een zilveren hamertje. Hij roept daarbij telkens de doopnaam van de paus “Carole dormesne?” (Karol slaap je nog?) Hij breekt dan de pauselijke zegelring, de vissersring en het stempel waarmee de loden zegels voor de officiële pauselijke documenten worden gemaakt. De camerlengo verzegelt de pauselijke studeerkamer en het slaapvertrek. Hij meldt de vicaris-generaal ( de plaatsvervangende bisschop van Rome) dat de buitenwereld moet ingelicht worden over de dood van de paus. De camerlengo roept dan 9 dagen van officiële rouw uit, ook wel de novendalia genoemd. Verder regelt hij de begrafenis en bereidt hij het conclaaf voor.

De camerlengo leidt dus alle praktische zaken rondom het overlijden van de paus en het conclaaf. Hij is tevens de kardinaal-bewaarder en beheert tijdelijk de goederen en de rechten van de Heilige Stoel in de periode tussen het overlijden van de paus en de keuze van de nieuwe paus. Dit wordt ook de sedisvacatio genoemd. De camerlengo neemt zijn beslissingen grotendeels in samenspraak met de in Rome bijeengekomen kardinalen. Die laatsten komen zo snel mogelijk na het overlijden al dagelijks bijeen in vergaderingen ook al is het conclaaf nog niet begonnen. Dat college van kardinalen neemt tijdens de sedivacatio het bestuur van de kerk en Vaticaanstad waar. Huidig camerlengo van de Paus is Kardinaal Somalo.

Kardinalen achter slot en grendel

Dit is de bijeenkomst van de kiesgerechtigde kardinalen om een nieuwe paus te verkiezen, die traditiegetrouw achter gesloten deuren plaatsvindt. Het Latijnse “cum clave” betekent namelijk met de sleutel en duidt op een afgesloten ruimte. Het conclaaf moet beginnen minimaal 15 dagen en maximaal 20 dagen na de dood van de paus. Officiële reden hiervoor is dat de kardinalen genoeg tijd moeten hebben om Rome te bereiken. Met de huidige vervoersmiddelen wordt deze tijdspanne eerder gebruikt voor de logistieke en politieke organisatie van het conclaaf.
De pausverkiezingen durfden in de middeleeuwen soms zeer lang duren. In 1216 sloten de inwoners van Perugia, waar toen de kiesgerechtigde kardinalen verenigd waren, de kardinalen voor het eerst op om hen tot een snelle beslissing aan te zetten. Daarmee was het eerste conclaaf een feit. Dit werd niet meteen de vaste vorm voor een pausverkiezing. Paus Gregorius X maakte de conclaafvorm voor de pausverkiezing verplicht. Hij wilde hiermee de sedisvacatio zo kort mogelijk houden. In de middeleeuwen moesten de conclaven ook niet verplicht in Rome gehouden worden. Maar meer en meer werd het een gewoonte de conclaven in het Vaticaan in Rome te houden. Sinds 1878 vindt elk conclaaf plaats in de Sixtijnse kapel.


De kiesgerechtigde kardinalen mogen maximum 80 jaar oud zijn, dit zijn eveneens de kardinalen die in aanmerking komen voor het pontificaat. Er wordt meestal voor gezorgd dat er niet meer dan 120 kiesgerechtigde kardinalen zijn. Het is deze kardinalen verboden om voor de dood van de paus te onderhandelen of te discussiëren over zijn opvolging.
De deelnemers aan een conclaaf mogen geen contact hebben met de buitenwereld. Iedere vorm van beïnvloeding van buitenaf wordt vermeden. Tot het conclaaf van 1978 werd de Sixtijnse kapel daarom vanbinnen en vanbuiten afgesloten. Ze werd pas geopend als er een nieuwe paus gekozen was. De kardinalen konden toen slapen in een sobere houten cel in één van de ruimtes die aan de vergaderzaal grenzen.
Johannes Paulus II maakte de regels wat soepeler. Hij voorzag in een nieuwe en betere huisvesting voor de kardinalen. Bij de eerstvolgende pausverkiezing zullen de kardinalen logeren in de Domus Sanctae Marthae, een gerenoveerd gebouw dat 108 suites telt. De ramen hiervan zullen tijdens het conclaaf worden geblindeerd en verzegeld.

Naast de kiesgerechtigde kardinalen mogen maar weinig mensen deelnemen aan het conclaaf. De secretaris van het kardinalencollege is aanwezig als secretaris van het conclaaf. De vicaris-generaal van de paus voor Vaticaanstad verzorgt met enkele helper de liturgische diensten. Ook de pauselijke ceremoniemeester is met enkele helpers aanwezig, net zoals enkele priester-religieuzen die de biecht afnemen in verschillende talen. Daarnaast nog twee artsen en enkele personen voor de dagelijkse verzorging. Tijdens de feitelijke stemrondes mogen enkel de kiesgerechtigde kardinalen aanwezig zijn.

Het conclaaf wordt geopend met een mis in de Cappellla Paolina van het Apostolisch Paleis. Vervolgens gaan de kardinalen in processie naar de Sixtijnse kapel, terwijl ze de hymne van Veni creator spiritus zingen. Dezelfde dag wordt in de Sixtijnse kapel in de namiddag een eerste stemronde gehouden. Daarvoor krijgen de kardinalen bij elke stemronde een voorgedrukt klein briefje waarop hij “eligio in summum pontificem” aanvult. Daarna gaan de kardinalen in volgorde van anciënniteit met het stembriefje in de lucht een voor een naar het altaar onder Michelangelo’s Laatste Oordeel. Ze leggen het briefje op een schotel en het wordt vanaf die schotel zo in een grote miskelk geschoven.
Alle briefjes worden geschud en geteld. Klopt het aantal niet worden ze sowieso verbrand en wordt er opnieuw gestemd.
Er zijn vier stemopnemers. De eerste en de tweede schrijven de naam op en geven het briefje door. De derde leest de naam luidop en de vierde rijgt de briefjes aan een zijden draad met een naald. De draad doorboort het woord eligio. De uiteinden van de draad worden aan elkaar gebonden en nadien wordt de krans verbrand.
Een kardinaal heeft om gekozen te worden in beginsel tweederde van de stemmen nodig. Meestal zijn die er nog niet na de eerste stemronde. Na de eerste dag worden er vier stemrondes per dag gehouden. Twee in de voormiddag, twee in de namiddag. Na de derde dag en na elke zeven stemrondes kan een rustdag ingelast worden. Een dag waarop er ruimte is voor rust, bezinning en onvermijdelijk ook onderhandeling. Als na 30 stemrondes nog steeds geen nieuwe paus gevonden is, volstaat een gewone meerderheid (50% +1)

Als de paus gekozen is en hij aanvaardt het ambt dmv accepto is hij formeel paus. Vervolgens vraagt de oudste kardinaal hem welke naam hij als Paus wil dragen. “ Quid nomine vis vocari?” Een paus kiest dus een pausnaam, zoals een kloosternaam.

De buitenwereld ziet dat er een nieuwe paus is gekozen aan de rook die twee maal per dag tijdens het conclaaf opstijgt uit de smalle schoorsteen van de Sixtijnse kapel. De stembrieven worden eenmaal in de voormiddag en eenmaal in de namiddag verbrand. Zwarte rook door aan de stembriefjes nat stro toe te voegen, zolang er geen paus verkozen is.
De witte rook die de nieuwe paus aankondigt, is afkomstig van de stembriefjes waaraan droog stro is toegevoegd.
De nieuwe paus verschijnt dan in bijzijn van zijn begeleider die de woorden “ Habemus Papam” uitspreekt op het balkon van de St-Pietersbasiliek. Dit wil zoveel zeggen als we hebben een paus. Nadien geeft de nieuwe paus voor het eerst de apostolische zegen Urbi et Orbi.

De paus is dood, lang leve de paus

Veel rust wordt het Vaticaan niet gegund want de katholieke schapen hebben een nieuwe herder nodig. Wie het conclaaf zal aanduiden als 264ste opvolger van Petrus is nog niet duidelijk. Pas wanneer de witte rook boven Vaticaanstad zal cirkelen is er sprake van een nieuwe paus. Zoals altijd worden er enkele favorieten naar voor geschoven. Er wordt zelfs al duchtig op gegokt, vooral dan bij Engels bookmakers. Dit zijn enkele mogelijke kandidaten:

Dionigi Tettamanzi: Dit is de kanshebber bij uitstek om het pauselijk ambt te bekleden. Velen schuiven deze kardinaal naar voor als de opvolger van Johannes Paulus II. Zijn voornaamste troeven zijn, zijn Italiaanse burgerschap en zijn leeftijd. Als 71-jarige mag hij zich rekenen tot het kransje van jonge kanshebbers voor dit ambt. In 1995 werd hij benoemd tot aartsbisschop van Genua, vervolgens tot kardinaal en in 2002 werd hij aangesteld als de nieuwe aartsbisschop van Milaan. Volgens sommige bronnen zou de overplaatsing in 2002 duiden op een mogelijke voorbereiding tot paus.

Claudio Hummes: Ook deze man maakt een aanzienlijke kans om het tot paus te schoppen. Met zijn eveneens 71 jaar heeft hij een troef in handen tegenover zijn oudere collega’s. Zijn tweede troef is zijn afkomst. Als Zuid-Amerikaan woont hij in het continent met het meeste actieve rooms-katholieken. En daarenboven staat hij aan het hoofd van het grootste Braziliaanse aartsbisdom tevens het tweede grootste Latijns-Amerikaanse bisdom.

Jamie Lucas Ortega y Alamino: Deze staat al wat lager op de ranglijst van mogelijke opvolgers van de paus. Hij was de eerste Cubaanse kardinaal ooit en daarmee lijkt zijn belangrijkste rol vervuld. Het slaan van bruggen. De huidige paus gelooft in de man want hij zorgde voor zijn promotie van bisschop, aartsbisschop en kardinaal. De man is een voorvechter van de mensenrechten in zijn thuisland. Hij laat het dan ook niet na zijn stem te verheffen om aanhoord te worden.

Francis Arinze: Deze 73-jarige kardinaal maakt ook een kans. Deze nominatie heeft hij zeker te danken aan het feit dat hij Afrikaan is. Zijn huidige functie houdt in dat hij als vertegenwoordiger van de katholieke kerk de contacten goed houdt met de niet-gelovigen over de ganse wereld.

Angelo Scola: voor velen getipt als ook een van de kanshebbers. Hij zou zich de steunt verworven hebben van de machtige Opus Dei-groep. Daarmee zou het best wel eens kunnen dat hij het laken naar zich toehaalt. Helaas heeft hij zijn leeftijd tegen, hij is niet te oud maar net te jong. Met zijn 63 jaar is hij niet oud genoeg om een overgangspaus te worden. Het Vaticaan liet al meermaals uitschijnen dat er een overgangspaus gewenst is om de snel veranderlijke maatschappij te kunnen bijbenen. Als patriarch van Venetië beschikt hij over de ideale springplank tot het pauselijk ambt. Reeds 3 kardinalen deden hem dit al voor.

Jorge Mario Bergoglio: deze 69-jarige Argentijn is nog maar vrij recent tot kardinaal benoemd. Hij maakte een steile opgang in de katholieke hiërarchie. Zijn Zuid-Amerikaanse roots zouden wel eens een grote troef kunnen zijn bij het volgende conclaaf. Voor een Afrikaanse paus zou het Vaticaan nog niet klaar zijn en dan zou een Zuid-Amerikaan wel eens de geschikte tussen oplossing kunnen zijn. Als dan ook nog eens de Afrikaanse kardinalen zich ermee kunnen verzoenen, kan deze Bergoglio wel eens de nieuwe paus worden.

Walter Kasper: een 72-jarige Duitse kardinaal die vooral via academische weg toegang heeft gevonden tot het Vaticaan. Met talrijke publicaties verwierf hij zich een status van oecumenisch expert. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de man aanzien wordt als een bruggenbouwer. Hij wil vooral betere betrekkingen tussen zijn eigen katholieke godsdienst en de joodse. Door beiden werd hij meermaals gelauwerd voor zijn verdienstelijke werken hieromtrent.

Godfried Danneels: deze eveneens 72-jarige kardinaal, afkomstig uit het West-Vlaamse Kanegem, had een bijzondere band met de overleden Paus Johannes Paulus II. Zo vroeg de paus Danneels persoonlijk om de synode in Rome voor te zitten om de crisis die ontstaan was in Nederland op te lossen. Tijdens zijn 8 minuten durende interventie op de bisschoppensynode in 2001, waar hij trouwens verkozen werd als lid van het permanent secretariaat, toonde hij zijn kunnen. Hij spreidde zijn capaciteiten tentoon en dit ging niet onopgemerkt voorbij. Danneels verklaarde al openlijk de taak op zich te willen nemen.

Wie dat wenst kan een virtueel rouwregister ondertekenen. Klik hier...

Enige tijd terug vroegen ook de kerkjuristen Rik Torfs en Kurt Martens zich af wie de mogelijke opvolger van Paus Johannes Paulus II zou worden. Met enkele vragen en stellingen trokken ze doorheen intellectueel Vlaanderen en penden de antwoorden neer. Een recensie van het boek "Habemus Papam" kan u nalezen op volgende pagina.







Redactie: Brenda Lioris & PieterJan Viaene

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons