Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Banken verlaten wapentoneel

Wapenproducent Forges de Zeebrugge (FZ) heeft een nieuw soort clusterbom ontwikkeld. De bom is volgens FZ 100% betrouwbaar dankzij het zelfvernietigingssysteem. De bankgroep KBC heeft onlangs beslist wegens ethische redenen niet meer te investeren in FZ, maar de Waalse raketbouwer heeft ondertussen een subsidie gekregen van het Waalse gewest van 20 miljoen euro.

De Waalse wapenfabrikant Forges de Zeebrugge is gevestigd in Herstal. Hoe komt een Waals bedrijf nu aan een Vlaamse naam? In 1932 vroeg de Belgische overheid om strategische redenen aan de artilleriedivisie van het Waalse Ougrée-Marihaye te verhuizen naar de kust. De overheid wilde de divisie zo ver mogelijk van de Duitse grens.

Forges de Zeebrugge verkoopt raketten aan 74 legers in 55 landen over heel de wereld. Haar omzet stijgt non-stop sinds 1996 en FZ heeft net een aantal topcontracten binnengehaald. Vandaag is FZ de grootste producent van raketsystemen voor gevechtshelikopters in Europa. FZ is een dochterbedrijf van TDA (Thomas Dasa Armaments), dat op haar beurt een joint ventre is van Thales (Franse wapengigant) en EADS (2de grootste wapenproducent van Europa). Forges de Zeebrugge publiceerde onlangs haar cijfers, maar kreeg van de staatsveiligheid te horen dat ze haar gegevens beter geheimhoudt, want in die branche moeten ze opletten voor spionage. Veel is er dus niet geweten over het bedrijf, maar wat we allerminst kunnen zeggen is dat FZ een grote vis is op de wapenmarkt.

“We zijn met de productie bezig zijn van een 100% betrouwbare clusterbom”, zei gedelegeerd bestuurder van FZ Daniel Drion in De Tijd twee weken geleden. Het bedrijf is al enkele jaren onophoudelijk aan het groeien en volgens Drion zal ‘die groei de komende jaren doorzetten’. Hij gaf tegelijk het geheim van het succes: “Onze sterkte is vooral dat we als enge ter wereld niet enkel raketten, maar ook alle bijhorende systemen en diensten aanbieden.” Hiermee bedoelt hij de schietstoelen, camera’s, besturingssystemen…

“Om competitief te blijven moet FZ blijven investeren en hiervoor hebben we een aanvraag van twintig miljoen euro ingediend bij het Waals Gewest. Zij is bereid ons project te steunen en heeft onze aanvraag al technisch goedgekeurd.”

KBC ziet waar schoentje knelt
De KBC-groep is in september vorig jaar gestopt met het verlenen van kredieten aan het Waalse FZ. De maatregel kwam er duidelijk na de publicatie van het rapport van de vzw Netwerk Vlaanderen in april vorig jaar. Net als alle banken kwam de KBC onder druk te staan, waardoor ze min of mee gedwongen werd om haar beleid aan te passen, maar “de beleidswijziging van de KBC mag niet gezien worden als een schijnvertoning”, zegt Christophe Scheire, auteur van het rapport. “De bankgroep wil alle activiteiten stoppen die banden met de wapenindustrie heeft. Ze staakte dan ook haar indirecte investeringen in aandelen van het succesvolle Singaporese Technologies Engineering, dat anti-persoonsmijnen produceert.” Hiermee gaf ze een duidelijk signaal aan de andere banken. De KBC zelf beweert dat ze al langer bezig was met een wijziging in het beleid. “We waren zelf al bezig met de afschaffing van kredieten aan wapenproducenten, maar kwamen in een stroomversnelling terecht na de publicatie van het rapport”, zegt Bruno Tuybens van de KBC Asset Management. “Vandaag zijn alle kredietverleningen en investeringen in de wapenindustrie stopgezet. Dat is toch straf”, voegt hij er aan toe. “Zo een beleidswijziging op zes maanden tijd had ik niet voor mogelijk gehouden.”

Voor de KBC is er geen ‘grijze zone’, volgens een drietal criteria beslissen ze of een bepaalde investering door mag gaan of moet tegengehouden worden. “Als kan aangetoond worden dat een bepaald wapen systematisch onevenredig burgerleed heeft veroorzaakt in de laatste 50 jaar, geven we de aanvraag geen enkele kans.” Verarmd uranium, anti-persoonsmijnen en clusterbommen zijn dus zeker uitgesloten. Over de kernwapens zal een beleid groeien van zodra ze ingezet worden. “Maar laten we hopen dat dat nooit gebeurd”, aldus Bruno Teybens. De KBC heeft al 75% van het rapport uitgevoerd en legt vooral de nadruk op het doen en niet op het zeggen. “Bij anderen is er voorlopig meer geblaat dan wol en zijn er minder daden op gelijk niveau”, besluit Tuybens.

In navolging van de KBC verandert de Nederlandse bankgroep ING haar beleid inzake de investering in de wapenindustrie. Toen de vzw Netwerk Vlaanderen voor de tweede keer een rapport publiceerde die de link tussen de controversiële wapens en de Vlaamse banken blootlegde, viel ze uit de lucht. De groep had al langer een beleid dat financiering van wapens aan strikte voorwaarden verbond. Anti-persoons landmijnen waren hierbij specifiek uitgesloten van financiering en zij waren dan ook verwonderd dat ze met dat wapen gelinkt werden. Direct werd dan ook de toezegging gedaan hier naar te kijken. De ING voert zelf een streng beleid en doet aan zelfcontrole. “Het is minder belangrijk wat één of enkele cliënten denken over ons wapenbeleid”, zegt woordvoerder Arnaud Cohen Stuart, “want wij zijn zelf verantwoordelijk en wij denken en vinden zelf dat sommige investeringen niet kunnen.” Een gelijkaardige mening was Tuybens toebedeeld: “Een duurzaam maatschappelijk verantwoorde bank in investeringen moet niet enkel een economische, maar ook een sociale realiteit weerspiegelen. Ik zie het als onze plicht.”

Internationaal heeft de Nederlandse bankgroep ABN-AMRO al aanstalten gemaakt om uit het circuit te stappen. Zij legden hun contacten in februari vorig jaar al aan de kant met het Britse bedrijf Insys dat clusterbommen test voor het Britse leger en verkocht zijn aandelen. Andere banken waren niet direct bereikbaar voor commentaar, maar het is duidelijk dat de bewustwording groot geworden is na het rapport van Netwerk Vlaanderen.

Netwerk Vlaanderen geeft voorzet
De vzw Netwerk Vlaanderen heeft twee rapporten samengesteld om de relaties tussen banken en de wapenindustrie te demonstreren. Het eerste, dat al van oktober 2003 dateert, ging over de algemene wapenindustrie. Dat rapport had niet veel effect op het beleid en er werd dan ook niet veel aandacht aan geschonken door de verschillende media. Het tweede rapport belichtte de vier meest controversiële types, namelijk anti-persoonsmijnen, clusterbommen, verarmd uranium en kernwapens. Dit zorgde voor heel wat ophef in het bankenlandschap. Van alle kanten kregen de vermelde Vlaamse banken met kritiek en druk te maken. Politici, cliënten en drukkingsgroepen schreven brieven om het rapport bij te staan.

Maar waarom al die heisa rond clusterbommen?
Clusterbommen zijn zeer controversieel. Clusterbommen zijn grote wapens die zich in de lucht openen en waaruit verschillende (meestal honderden) submunities vrijkomen. De vele kleinere bommen ontploffen als ze hun doel raken. Maar het percentage niet-ontplofte bommen kan oplopen tot 30 %. Die projectielen worden dan verspreid achtergelaten over een groot gebied. Op die manier wordt een mijnenveld gecreëerd. Een clusterbom is om verschillende redenen gevaarlijker dan een mijn. Ze is ten eerste al veel gevoeliger, ten tweede is ze daardoor moeilijker te ontmijnen en ten derde bevat ze een veel zwaardere lading. Door deze redenen hebben bombardementen met clusterbommen grote gevolgen. Er zijn ontelbaar veel slachtoffers, nu en in de toekomst. Maar ook de gebieden waar er een bom gedropt is, is totaal onbruikbaar. Dat kan leiden tot afsluiten van bepaalde gebieden, verlies van inkomen… Tot slot is een clusterbom een argument in de psychologische oorlogsvoering. De onveiligheid blijft, ook na de oorlog.

Het zijn vooral de grote naties die clusterbommen inzetten. In totaal zijn er 57 landen die clustermunities in voorraad hebben, waaronder België, Nederland, Soedan, Rusland, Saoedi-Arabië, Israël, Irak en Iran. De grootste verbruikers zijn de VS en het Verenigd Koninkrijk. De Verenigde Staten alleen al hebben voor 1 miljard submunities in voorraad en hebben er al een veelvoud van gebruikt.
Tijdens de eerste golfoorlog in 1991 werden er in Irak en Koeweit bijna 61.000 clusterbommen gebruikt, met een totaal van 20 miljoen submunities. Met een niet-ontploffingsgraad van 5% zijn dat 1 miljoen achtergelaten bommen.
In Joegoslavië en Kosovo in 1999 werden er ‘slechts’ 1.765 bommen gedropt. Hier werden 20.000 submunities achtergelaten.
In Afghanistan liet de VS 1.288 clusterbommen vallen.
In Irak tenslotte werd het gros van de bommen van op de grond gelanceerd, wat tegelijk ook de oorzaak is van de vele burgerslachtoffers. Samen met het Verenigd Koninkrijk schoten de VS hier 13.000 clusters af op vijandige doelwitten.

Zoals het in het rapport van Netwerk Vlaanderen staat, is de clusterbom veel gevaarlijker dan een anti-persoonsmijn, maar het verdrag dat in de Canadese stad Ottawa in december 1997 ondertekend werd door 122 landen verbiedt enkel anti-persoonsmijnen. Het verdrag van Ottawa verbiedt de ondertekenaars anti-persoonsmijnen te produceren, doorlaten, verkopen, aankopen of gebruiken. Het aantal landen dat het verdrag reeds ondertekende, is nu al gestegen tot 152. Merkwaardig genoeg werd tot op vandaag dat verdrag door 42 landen nog niet getekend. Onder hen de VS, Rusland, China en Cuba. Opmerkelijk is dat onze regering mee aan de wieg stond van dit verdrag. Ondertussen heeft de regering een wet goedgekeurd dat beleggingsfondsen in anti-persoonsmijnen verbiedt. Maar even opmerkelijk is dat er in dat verband geen specifiek verbod bestaat voor de productie van clusterwapens.

Het spreekt natuurlijk voor zich dat zo een drastische wijziging in het beleid niet van vandaag op morgen kan gebeuren en dus houdt Netwerk Vlaanderen de bedrijven in het oog en controleren ze op hun beloftes. Hier werkt vooral de KBC actief aan mee. Er zijn persoonlijke contacten met Netwerk Vlaanderen wat de bureaucratische rompslomp uit de weg gaat.

Er zijn op internationaal niveau al contacten om de private financiering de wapenindustrie aan banden te leggen. De non-gouvernementele organisatie Banktrack heeft al 14 NGO’s onder haar hoede. Een degelijk initiatief op internationaal niveau kan in de toekomst voor garanties zorgen. Pas als veel landen meedoen, houdt een investeringsstop steek, want als de producenten de centen wel in een ander land kunnen vinden, zullen ze gewoon verhuizen en is dat slecht voor de werkgelegenheid in eigen land.

Redactie: Sébastien Uyttenhove

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons