Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Dossier: Turkije & de Europese Unie

Er woedt binnen de Europese Unie al een hele tijd een felle discussie over het al dan niet toetreden van Turkije tot de Europese Unie. Turkije voldoet al aan heel wat voorwaarden, maar heeft toch nog een lange weg af te leggen voor het daadwerkelijk tot de Europese Unie kan toetreden. Maar niet alleen rationele en formele criteria spelen een rol. Ook informele argumenten als 'is Turkije niet de groot voor Europa' zouden wel eens een beslissende rol kunnen spelen. Politics.be zet voor u alles eens op een rijtje...


Nadat 10 landen zich op 1 mei jongstleden bij Europa hebben gevoegd, maakt ook Turkije zich op voor een mogelijk Europees lidmaatschap. De uitbreiding van Europa kan op geografisch gebied toch niet blijven doorgaan. De verschillende Europese instellingen zouden zich zo immers compleet vastrijden. Toch zijn er nog verschillende Europese landen die wel nog kunnen toetreden. Bulgarije en RoemeniŽ zullen vanaf 2007 deel uitmaken van Europa, terwijl ook KroatiŽ onlangs haar kandidatuur heeft ingediend. Hetzelfde geldt voor de vier andere Balkan-landen. Ook landen als Noorwegen, Ijsland en eventueel Zwitserland kunnen in de toekomst nog deel gaan uitmaken van de Europese Unie. De uiterste grenzen van Europa worden gevormd door Wit-Rusland, OekraÔne en eventueel de zuidelijke landen van de Kaukasus. Met die landen streeft de Europese Unie een goed nabuurschap na. Er is geen sprake van Europees lidmaatschap: men streeft nauwe economische banden na.

Het Europees Grondwettelijk Verdrag, dat nog geratificeerd moet worden, omschrijft voor het eerst formeel dat goed nabuurschap. Artikel 1-57 van die Grondwet spreekt van bijzondere betrekkingen die erop gebaseerd zijn een bijzondere welvaart te creŽren en ook goed nabuurschap tot stand te brengen. Zo een constructie kan opgezet worden met Wit-Rusland en OekraÔne. Landen waarmee een goed nabuurschap wordt afgesloten, kunnen genieten van specifieke hulp-programma's, maar de deur voor lidmaatschap wordt definitief op slot gedaan. De combinatie van deze 2 zaken maakt goed nabuurschap uniek.

In juni 1993 zijn op de Europese Raad in Kopenhagen voorwaarden vastgelegd waaraan een lidstaat moet voldoen om toegelaten te worden tot de Europese Unie. Deze voorwaarden kunnen in drie delen gedeeld worden. Ten eerste is er sprake van een politieke voorwaarde. Het betrokken land is een democratisch land waarin de rechtstaat, de mensenrechten en het respect voor minderheden gegarandeerd wordt. Een tweede punt is een economisch criterium dat bepaalt dat er in het betrokken land een functionerende markteconomie bestaat. Ten derde moet het betrokken land het hele pakket van Europese wetgeving, het acquis communautaire, implementeren in de eigen wetgeving.

Daarnaast moet Europa ook het vermogen hebben om het nieuwe lid op te nemen. De combinatie van de bevolkingsgrootte, oppervlakte en geografische ligging, de economische en militaire situatie maken de mogelijke toetreding van Turkije erg verschillend van andere lidstaten. Deze combinatie kan immers geÔnterpreteerd worden als de onmogelijkheid om Turkije tot Europa te laten toetreden. Op die manier wordt dat vermogen om een nieuw lid op te nemen zeker in het geval van Turkije een belangrijke toevoeging.

Naast formele criteria spelen ook informele criteria een rol. Ligt Turkije geografisch wel in Europa? Is Turkije niet te groot voor Europa? Turkije zal waarschijnlijk de 29ste lidstaat van Europa zijn. Op dat moment heb je zeven grote (Frankrijk, het Verenigd Koninktijk, Duitsland, Polen, ItaliŽ, Spanje en Turkije) en 22 kleine lidstaten. Demografische schattingen zeggen dat Turkije tegen 2020 ook het grootste aantal inwoners van Europa zal hebben.Toch wil dat niet zeggen dat Turkije in een Europa van 29 lidstaten alles voor het zeggen zal hebben. Europa heeft drie belangrijke organen: de Europes Commissie, de Europese Raad en het Europees Parlement. Turkije zal de verhoudingen wijzigen, maar niet op een bruuske manier.

In de Europese Commissie wordt het aantal commissarissen beperkt tot twee derde van het aantal lidstaten. Elke lidstaat, ook Turkije, kan maar een commissaris afvaardigen. In de Europese Raad zal Turkije een grote rol spelen, maar het zal de besluitvorming nooit kunnen blokkeren. Volgens het Grondwettelijke Verdrag steunt de Europese besluitvorming immers op 2 pijlers: een voorstel moet door 55% van de lidstaten gesteund worden, en die lidstaten vertegenwoordigen minstens 65% van de bevolking. Turkije telt in deze context als ťťn lidstaat, en vertegenwoordigt 15% van de bevolking. In het Europees Parlement ligt het aantal zetels per lidstaten vast. Zo zijn er 732 zetels te verdelen over de verschillende lidstaten. BelgiŽ heeft 24 zetels voor 10 miljoen inwoners. Duitsland heeft 99 zetels voor 80 miljoen inwoners. Grote lidstaten zijn dus ondervertegenwoordigd in het Europees Parlement. Kleinere lidstaten zijn oververtegenwoordigd. Turkije zal dus heel wat vertegenwoordigers hebben in het Europese Parlement, het precieze aantal ligt nog niet vast, maar zal relatief gezien toch ondervertegenwoordigd zijn.

Het Bruto Binnenlands Produkt van Turkije bedraagt per hoofd ongeveer een vierde van het Europese gemiddelde. Door die armoede zal er een reŽle geldstroom van Europa naar Turkije ontstaan. Die geldstroom zal voornamelijk veroorzaakt worden door 2 beleidsdomeinen: het regionaal beleid in Europa, en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Deze twee domeinen nemen al een grote hap uit de Europese begroting. Je kan gerust stellen dat een Turkse toetreding onmogelijk is als deze twee beleidsdomeinen blijven zoals ze nu zijn.

Wat betreft het Europees regionaal beleid zal er veel geld moeten stromen naar Turkije om de cohesie binnen Europa te kunnen waarborgen. Turkije zal binnen de Europese Unie een relatief grote hoeveelheid landbouwers leveren. Daarom zal Europa haar GLB, dat door de rest van de wereld als marktverstorend wordt gezien, opnieuw moeten hervormen, onder druk van de WTO-onderhandelingen en de Turkse landbouw. Hetzelfde verhaal gold bij de toetreding van de tien lidstaten in mei jongstleden, waar Polen als agrarisch land het GLB onder druk zette. Een andere oplossing houdt in dat het landbouwbeleid terug meer genationaliseerd wordt.

Toch verwacht men in Turkije enorme economische groeicijfers in de nabije toekomst. Studies spreken van een jaarlijkse groei van bijna vijf procent voor de komende tien jaar. Nadien zou die groei, afhankelijk van de hervormingsdynamiek, kunnen oplopen tot negen procent. Ook de inflatie is teruggebracht van gemiddeld 80% in de jaren negentig, tot 10% nu. Er is zonder meer nog veel te doen, maar Turkije is op de goede weg.

Op dit moment neemt nam nog geen enkele Europese regering binnen de Europese Raad stelling tegen de Turkse toetreding. Toch zijn heel wat lidstaten intern verdeeld over de kwestie. De meeste negatieve stemmen vind je in Frankrijk, Duitsland, Nederland en ook wel Oostenrijk. In Frankrijk is de UMP van Chirac een tegenstander van de toetreding. Toch kan je Chirac zelf een voorstander noemen. In 2005 zal er in Frankrijk een referendum gehouden worden over de goedkeuring van het Grondwettelijk Verdrag. De publieke opinie zou de toetreding van Turkije en de ratificatie van de wel eens aan elkaar kunnen koppelen. Daarom anticipeert Chirac op die perceptie door te stellen dat er voor Turkije nog een derde weg mogelijk is: Wanneer de toetredingsonderhandelingen vastlopen of wanneer Turkije niet kan voldoen aan een aantal door de EU gestelde voorwaarden moet er een gepriviligeerd partnerschap kunnen komen tussen Europa en Turkije. In Duitsland hoor je dezelfde redenering bij de christen-democraten, waar de tegenstand tegen Turks lidmaatschap groeit. CDU-leidster Angela Merkel ziet meer heil in een speciale vriendschapsrelatie tussen Europa en Turkije. De groenen en de sociaal-democraten die samen een coalitie vormen, steunen het lidmaatschap echter. Ook de relatie tussen de (zuidelijk) Cyprus en Turkije speelte een rol. Zo wil Cyprus het starten van de toetredingsonderhandelingen koppelen aan de officiŽle erkenning van de Republiek Cyprus. Toch wordt Cyprus door Europa nog steeds met de vinger gewezen. Cyprus wordt verantwoordelijk geacht door het mislukken van het vredesproces in Cyprus eerder dit jaar. In verschillende referenda in Noord en Zuid werd toen beslist dat het bezette noorden en het Griekse zuiden niet herenigd zouden worden voor de toetreding tot Europa. Cyprus wil eventueel een veto stellen tegen het aanvatten van de toetredingsonderhandelingen, als het politiek de moed en durf kan vinden om tegen de 24 andere lidstaten in te gaan.

Een van de sceptici is Frits Bolkestein. Hij waarschuwde al voor een toenemende islamisering van Europa.Toch wordt de connotatie 'Turkije = islam = terrrorisme' maar al te gemakkelijk gemaakt. De meerderheid van de Turkse bevolking (95%) is moslim, naast een minderheid van joden en christenen. Verder leven er in Europa nog vier procent moslims. Met de Balkan-landen erbij zou dit percentage op minder dan vijf procent uikomen. Wanneer Turkije deel uitmaakt van Europa, is er sprake van zestien procent moslims. Dit is inderdaad een verviervoudiging van het aantal moslims in Europa, maar van een islamisering is er geen sprake. Anderzijds is het niet omdat een meerderheid van de Turken bestaat uit moslims, dat je kan spreken van een islamstaat. Secularisme is een van de vijf basispijlers van de Turkse staat, opgericht door AtatŁrk in 1923. De connotatie tussen Turkije, islam en terrorisme kan gezocht worden in het huidige internationale politieke klimaat. Jammer genoeg verziekt die connotatie ook het inhoudelijke en politieke debat, dat de toetreding van Turkije eigenlijk is.

De geschiedenis van Turkije vertoont heel wat parallellen met die van Europa. Zo vormde Turkije gedurende de koude oorlog samen met de rest van West-Europa het ideologische blok van het westen. Turkije is ook lid van heel wat internationale federaties, waaronder de NAVO, de VN, de Raad van Europa, de Organisatie voor Vrijheid en Samenwerking in Europa. Daarnaast zijn er ook frequente banden tussen Europa en het toenmalige Ottomaanse Rijk, de voorloper van het huidige Turkije. Dat maakte deel uit van een Franko-Britse coalitie tegen het vroegere Rusland.

Turkije kan opgedeeld worden in twee delen, waarbij de grens ten oosten van Ankara getrokken kan worden. Links van die grens ligt het rijke Turkije, geÔndustrialiseerd en verwesterd. Rechts strekt zich tot aan de grenzen van Iran het verpauperde, agrarische Turkije uit. Die armoede zal voor Turkije nog een grote hindernis vormen.

In 1959 starten de onderhandelingen over een Associatie Akkoord van Turkije met de Europese Economische Gemeenschap. Dit akkoord is in 1963 afgesloten, en gaat een jaar nadien in werking. In de EEG ging het om een pure economische samenwerking. Toch verwijst ook dat akkoord al naar een eventuele latere toetreding tot Europa. In oktober 1987 dient Turkije officieel een verzoek tot toetreding in. Dit verzoek wordt later (1989) afgewezen op advies van de Europese Commissie. Hier moet je rekening houden met de slechte banden van Turkije met Griekenland, dat lid is van de Europese Unie sinds 1981, en de situatie in Cyprus. Op 1 januari 1996 trad de douane-unie tussen Europa en Turkije in werking na enige weestand van het Europees Parlement. Die douane-unie, die vaak een tussenstap is op weg naar volwaardig lidmaatschap, wordt hier lang gezien als uiteindelijk doel, tot Turkije vanaf 1999 door de Europese Unie officieel als kandidaat-lidstaat wordt beschouwd. Vanaf dat moment heeft Turkije recht op dezelfde steun als de andere 12 kandidaat-lidstaten, wat zich voornamelijk vertaalt in een pre-associatie strategie. Hoewel er dus nog geen werkelijke onderhandelingen voor toetreding zijn begonnen, bestaat er tussen de EU en Turkije sinds maart 2001 wel een partnerschap voor toetreding. In december 2002 beslist de Europese Raad in Kopenhagen dat eind 2004 beslist moet worden of de Europese Unie de toetredingsonderhandelingen met Turkije zal aanvatten. Deze beslissing gebeurt op basis van een rapport van de Europese Commissie, dat in oktober 2004 afgeleverd wordt, en een voorwaardelijk ja bevat. Turkije heeft al een goede evolutie doorgemaakt, maar moet op een aantal vlakken nog meer naar Europa toegroeien. Op de Europese Top van 17 december zal de finale knoop doorgehakt worden.

Het staat nog niet vast of de Europese Unie al onmiddellijk toetredingsonderhandelingen zal aanvatten met Turkije. Men vreest dat het ratificatieproces van het Grondwettelijk Verdrag de toetredingsonderhandelingen zou kunnen bespetten.? Het blijft mogelijk dat de werkelijke toetredingsonderhandelingen pas in 2007, na het ratificatieproces, zullen starten. Verwacht wordt dat die onderhandelingen (uitzonderingen op het GLB, vrij verkeer van personen, ...) minstens 15 jaar aanslepen. Parallel moet de Europese Unie nagaan binnen welk financieel kader de Turkse toetreding plaats kan vinden. Uiteindelijk kunnen ook de toekomstige coalities in de lidstaten een rol spelen. Zo kan er alsnog een negatieve sfeer ontstaan rond de eventuele Turkse toetreding. De mogelijkheid om de onderhandeling op dat moment nog af te blazen is nihil.

Net zoals de afgelopen 40 jaar zal Europa telkens een stapje verder gaan in het toetredingsproces, zodat we op dat moment niet meer beseffen dat we 'the point of no return' al achter ons gelaten hebben. In feite is het openen van onderhandelingen met Turkije onafwendbaar, en bouwt Europa een locking-in strategy op: men creŽrt een voldongen feit dat de toekomstige generatie politici voor keuzes zal stellen die eigenlijk geen keuzes meer zijn. Politici van vandaag zullen knopen doorhakken waarop men binnen pakweg 15 jaar niet meer terug kan komen. De keuzes van vandaag zullen zo gemakkelijker verkoopbaar zijn aan de publieke opinie.

Deze strategie is op het allerhoogste niveau van de Europese besluitvorming al vaak gebruikt. Zo kon Helmut Kohl begin jaren negentig de invoering van de Europese Monetaire Unie heel moeilijk verkopen aan zijn achterban. Die beslissing is toen in verschillende fasen genomen, waardoor Duitsland de beslissing voor de Euro ten nadele van de eigen Duitse Mark niet meer kon blokkeren. Stap voor stap werd de Euro een feit.

Korte samenvatting van: "Recommendation of the European Commission on Turkey's progress towards accession".
http://europa.eu.int/comm/enlargement/report_2004/pdf/tr_recommandation_nl.pdf

Het rapport van de Europese Commissie voorziet dat er een strategie wordt gevolgd die berust op drie pijlers.

De eerste pijler betreft de samenwerking om het hervormingsproces in Turkije te ondersteunen. De politieke criteria van de Europese Raad in Kopenhagen moeten volledig nageleefd worden. De Europese Unie moet deze vorderingen ook nauwgezet in het oog houden, om de duurzaamheid en onomkeerbaarheid van dit proces te kunnen garanderen.

Een tweede pijler gaat over de manier waarop de toetredingsonderhandelingen met Turkije worden aangevat. Zo vinden de onderhandelingen plaats in een Intergouvernamentele Conferentie waarbij alle EU-lidstaten vertegenwoordigd zijn, en waarbij unanieme besluiten worden genomen. Verder moet ook de Europese wetgeving in de eigen wetgeving geÔmplementeerd worden (acquis communautaire).

Een derde pijler vereist een goede dialoog tussen Turkije en het Europese middenveld, op politiek en cultureel vlak, om de verschillende volkeren zo dicht mogelijk bij elkaar te brengen.

Turkije onder de loep:

  • Hoofdstad: Ankara
  • Taal: tuks (90,5%) en koerdisch (8,6%)
  • Oppervlakte: 774 800 km≤
  • Inwoneraantal: 70,2 miljoen
  • Bevolkingsdichtheid: 90,6 inwoners per km≤
  • Bevolkingsgroepen: Turken 85%, Koerden 15%
  • Werkloosheid: 10%
  • BBP: 24% (KKS per inwoner)
  • Aantal pc's per 100 inwoners: 4
  • Aantal mobiele telefoons per 100 inwoners: 35
  • Staatkundige indeling: 81 provincies, onderverdeeld in 923 districten.
  • Staatshoofd: president, gekozen voor 7 jaar door het parlement
  • President: Ahmet Necdet Sezer (sinds mei 2000)
  • Premier: Recep Tayyip Erdogan (sinds maart 2003)
Bron: Eurostat

Bronnen:
Portaalsite Europese Unie
Nico Van Dijck (http://www.soc.kuleuven.ac.be/pol/iieb/staff/van%20dijck.htm)
Tom Delreux. (http://www.soc.kuleuven.ac.be/pol/iieb/staff/delreux.htm)

Redactie: Jo Mostert
Eindredactie: Brenda Lioris & Frederik Misplon

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons