Tekst vergroten Tekst verkleinen

Advertentie

Zure zondag: wat er in de media verscheen over het Vlaams Blok

Zwarte Zondag XL, Zure Zondag,… Steve Stevaert praat er liever niet over. Het gat in de haag, weet u wel? Het is een keuze die te begrijpen is. Debatten met als ondertoon “eigenlijk moesten de mensen toch beter weten” brengen absoluut geen oplossing. Maar het Vlaams Blok heeft op 13 juni een van de spectaculairste overwinningen geboekt sinds de Tweede Wereldoorlog. De partij ging er zomaar eventjes 6 procent op vooruit, en wordt daarmee de grootste partij van Vlaanderen. Sta me toe daar even bij stil te staan.

Media culpa?
981 587 kiezers. Analyses zijn er in overvloed, Steven Samyn geeft in De Standaard(19-06) een overzichtje:” Het Blok wordt te zacht aangepakt in de media, net alsof er geen donkerbruin randje aan de partij hangt. Nee, het Blok wordt te kritisch aangepakt, demoniseren speelt het alleen maar in de kaart. De media berichten te weinig over het Blok. Nee, er wordt te veel bericht. Niet alleen de media lagen onder vuur, ook de politiek. Interne twisten en slecht beleid maken het Blok groot. Nee, goed beleid doet er eigenlijk niet toe, want in steden die goed worden bestuurd groeit de partij ook als kool. Sommigen merkten zelfs op dat wie elk jaar moet gaan stemmen, vanzelf bij het Blok uitkomt.”

Hoe groot is het aandeel van de media in het succes van het Blok? Dit is de vraag die de gedachten van de audiovisuele en schrijvende pers momenteel domineert. :”We moeten ons afvragen of wij wel weten wat er in de samenleving gebeurt. En we moeten ons afvragen of onze houding ten opzichte van het Vlaams Blok wel een journalistiek correcte houding is,”Aldus Peter Vandermeersch, hoofdredacteur van De Standaard, in een discussienota. Bij de openbare omroep wordt men een beetje moedeloos van dit debat. “Een ding is duidelijk: wat de openbare omroep ook doet, het is nooit goed (genoeg)… Doodzwijgen of de harde kritische aanpak, het heeft niets geholpen,” klinkt het bij de VRT-nieuwsdienst. Het lijkt er inderdaad op dat de media dit debat enkel kan verliezen. Al moet Siegfried Bracke toch eens voor de spiegel gaan staan, en zich afvragen of er misschien ook negatieve aspecten zijn aan de manier waarop de openbare omroep de zaken aanpakt. Voorlopig komt hij echter niet verder dan het verdedigen van de huidige aanpak, en pleit hij onschuldig. Een echt antwoord op de vraag naar het aandeel van de media in het succes van het Blok zullen we echter nooit krijgen.

De schutskring
Heeft het cordon sanitaire nog bestaansrecht? Een complexe vraag waarop alleen mensen als Jean-Marie Dedecker een pasklaar antwoord hebben. Carl Devos, politicoloog aan de Universiteit Gent, wijst op de dubbele motivatie waarop het cordon gebouwd werd. “Na de Zwarte Zondag van 1991 werd het cordon door sommigen opgetrokken vanuit ethische overwegingen, anderen steunden het vooral met strategische bedoelingen, nog anderen gingen voor beide. Wie het cordon vooral of uitsluitend steunt vanuit de ethiek - geen coalities met een racistische partij - betreurt de opgang van het Blok, maar ziet daarin geen reden om het cordon te doorbreken. Voor hen is het cordon niet in eerste instantie een strategisch instrument. Wie het cordon wel om strategische redenen verdedigt, moet besluiten dat het cordon de groei van het Blok niet heeft gestopt en dat het dus mislukt is, tenzij het cordon enkel diende om het Blok van de macht te houden. Maar dat is dan een Pyrrusoverwinning…Vandaag brokkelt echter de ethische fundering af en wordt het cordon door het strategisch faillissement in vraag gesteld.”

Het cordon lijkt inderdaad een groeihormoon te zijn geweest. Cruciaal in deze discussie is echter ook de richting waarin het Blok zal evalueren. Light of plus? “Het Blok van 2004 is niet meer dat van 1991 of van 1999'', zegt Helmut Gaus(UG). ,,Eén miljoen kiezers, dat zijn geen extremisten meer, dat is een volkspartij. En dat is precies wat het Blok wil worden. In Vlaanderen ontbreekt een grote rechtse partij. Alle partijen troepen samen in het centrum en voeren sinds jaren een centrum-links beleid. Terwijl Vlaanderen volgens alle Europese vergelijkingen toch een veeleer behoudsgezinde regio is. Het Blok mikt op het gat in de markt”.

Walter Pauli (De Morgen) volgt deze redenering. “Dus kijkt Dewinter reikhalzend uit naar Cassatie. Vrijspraak zou te gek zijn, maar dat verwacht hij niet. Heeft hij ook niet nodig. Hij weet toch dat de publieke opinie zich niet stoort aan een veroordeling. Wat hem deert, is praktisch ongemak. Geen toegang meer tot de VRT, dat forum waarvan hij deze verkiezingscampagne zo kundig gebruikmaakte, en vooral het afnemen van zijn partijdotatie. Maar dat probleem lost hij gegarandeerd op door het Vlaams Blok te brengen waar hij wil, bij de 'democratische' partijen. Andere naam, andere statuten, en zelfs voor een deel andere koppen - Marie-Rose Morel, Freddy Van Gaever, Jurgen Verstrepen. Binnen een jaar of drie weet nog slechts een minderheid van de kiezers dat hij een verwerpelijke partij leidt, maar een meerderheid zal dat niet meer zien, zeker niet na naamsverandering. En in een democratie heeft de meerderheid altijd gelijk. Op een briefkaartje: over enkele maanden verandert het Blok van naam en treedt men toe tot de parlementaire normaliteit.”

Het lijkt er dus op dat het “cordon sanitaire” zijn laatste stuiptrekkingen maakt. De vraag is niet meer of er ooit met het Blok bestuurd wordt, maar wanneer, zoals Roland Duchâtelet opmerkte. Haalt Dedecker dan zijn gelijk en zal men het Vlaams Blok “kapotregeren”? Marc Reynebeau betwijfelt dit.” In Italië heeft het niet gewerkt, in Nederland of Oostenrijk hielden ze er een hardere, gepolariseerde en minder aangename samenleving aan over.”Trouwens, met welk Blok zal men regeren? Hij merkt op dat de partij in verscheidene concrete dossiers tegengestelde standpunten hanteert. “Zo wil het in Doel de uitbreiding van de Antwerpse haven tegenhouden, in Antwerpen is het echter fervent pro.” Deze onduidelijkheid heeft volgens hem een structurele oorzaak. “Deze partij formuleert nooit een algemene maar altijd een gefragmenteerde kritiek. Verder dan dit slag opportunistische negativisme komt ze zelden. Dat is zo omdat ze altijd een welbepaalde groep kiezers naar de mond praat, bij voorkeur mensen die - meestal terecht zelfs - iets te mopperen of te vrezen hebben en dus snel te mobiliseren zijn.” Als Dewinter in de toekomst aan het beleid wenst deel te nemen zal hij dus keuzes moeten maken. Zodra hij echter duidelijkheid creëert en officieel afstand neemt van enkele uitspraken uit het verleden, is de politieke ontmaagding van het Blok een feit.

De voedingsbodem en de remedies
We gaan even terug naar ’91. Na Zwarte Zondag werd toen door SP-voorzitter Frank Vandenbroucke een Raad der Wijzen ingesteld, die zich moest buigen over “het signaal van 24 november”. Lid van deze raad waren onder meer Mark Elchardus(VUB), Helmut Gaus(UG), Luc Huyse(KUL) en Kris Deschouwer(VUB). Wat waren hun bevindingen?

Het succes van het Blok en het “vreemdelingen buiten-discours” waren volgens hen het resultaat van een “afbrokkelende solidariteit” en een verdwijnend “wij-gevoel”. De kloof tussen de burger en de politiek zat er ook voor iets tussen. Men mocht de kiezers van het Blok zeker niet demoniseren, de partijen moesten in de eerste plaats zichzelf in vraag stellen. Bijzonder interessant is ook het volgende advies dat de raad aan de politieke wereld meegaf: “De democratische partijen in Vlaanderen ontkomen niet aan de plicht zo snel mogelijk een programma te ontwikkelen over de problemen waarop het Vlaams Blok teert: migranten en politieke vluchtelingen, de opwaardering van het politiek ambt, de veiligheid in de steden. Alleen zo kan men een cordon rond de partij aanleggen.”

Maar de politieke wereld trok ander conclusies uit 24 november. Luc Huyse: ,,We wilden de voedingsbodem aanpakken waarop het Blok groeide. In de plaats kwam er een tactisch cordon dat alleen symptoombestrijding was.'' En helaas in dezelfde beweging ook elk gesprek uitsloot. Mark Elchardus: ,,Waarom was dat principieel cordon nodig? Het programma van de democratische partijen sloot feitelijk al elke coalitie met het Vlaams Blok uit. Het cordon maakte elk gesprek onmogelijk. Hoe kun je een kiezer terugwinnen als je hem vooraf al als een racist brandmerkt? We hadden voluit het debat moeten aangaan. Dan was al snel gebleken dat het Blok alleen problemen opklopt maar zelf geen oplossingen heeft.''

Het resultaat van deze strategie is algemeen bekend, over bepaalde thema’s kan men in dit land bijna geen debat meer voeren. Kris Deschouwer bevestigt dit.,,Kijk naar het veiligheidsprobleem. Waarom is dat door de traditionele partijen zo laat opgepikt? Omdat het Blok het debat vergiftigde. Wie erover begon, kreeg meteen te horen dat hij 'in de kaart van het Blok speelde', waarna het debat meteen gesloten was. Misschien was dat wel het ergste gevolg van het cordon: een boel maatschappelijke problemen werden onbespreekbaar, omdat ze een thema van het Blok waren.''

En hoe zit het nu met de beruchte kloof tussen de burger en de politiek? Volgens Huyse is meer realisme noodzakelijk. “Het is hoog tijd dat de burger ermee ophoudt alles te verwachten van de politiek en zelf zijn verantwoordelijkheid opneemt. En de politici moeten weer neen leren zeggen. Anders drijft onze democratie af in de gevarenzone.'' Deschouwer volgt hem hierin: ,,De politiek wordt overbevraagd. De voorbije decennia heeft de politieke klasse steeds meer macht moeten inleveren: door de Europese eenmaking, door de globalisering. Tegelijk wordt er steeds meer van de politiek verwacht.''

De toekomst
Wat zal de erfenis van deze Zure Zondag zijn? De meningen lopen uiteen. ,,Als het Blok meebestuurt, gaan heus de poorten van de hel niet open. Men denkt te veel aan de jaren dertig, toen de nazi's via verkiezingen de macht grepen. Maar vandaag is de democratie zoveel sterker. Er zijn zoveel checks and balances: Europese verdragen, internationale verdragen, het Arbitragehof dat op de regels past. Zelfs de doodstraf voor Dutroux zouden ze niet kunnen invoeren, ook al is negentig procent van de Belgen daarvoor,”aldus Deschouwer. Hij erkent wel dat er botsingen zullen komen, en verwijst daarbij naar de ervaringen met het FN in Frankrijk.” ,,Maar dat is een reden temeer om het Blok mee in het bad te nemen voor het veel te groot is. Nu al zie je overal de steun voor het cordon afbrokkelen. Twee op de drie Antwerpenaars zijn ertegen en de helft van de kiezers van het CD&V ook. 2006 wordt een sleuteljaar en je mag er zeker van zijn dat dan niet alle lokale partijafdelingen braafjes in de rij zullen blijven lopen.''

Mark Elchardus, overtuigd socialist, ziet nog een ander gevolg. ,,Over enkele jaren zullen we vaststellen dat deze verkiezingen een keerpunt zijn geweest'', zegt de socialist in hart en nieren. ,,De tripartite die nu op stapel staat, wordt de laatste centrum-linkse regering, vrees ik. Daarna komt een veel rechtser beleid dat brugpensioenen schrapt, snoeit in de ziekteverzekering en de arbeidsvoorwaarden beknot. Dat wordt wennen voor de mensen. Pas achteraf zullen ze beseffen hoe verwend ze zijn geweest.''

Bronnen: De Standaard, De Morgen

Redactie: Bert Fraussen

ZoekenMeer info

Het Weer

Recensies

Nieuws

Cartoons